Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tesha Zohidov
Tuzatish taklif qilish

Tesha Zohidov

Zoolog-ekolog, akademik; O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining prezidenti (1952–1956), Qizilqum va boshqa cho'llarning umurtqali hayvonlarini o'rgangan olim.

Faoliyat:
Olim, Biolog
Tug'ilgan:
23 may 1906(75 yosh) ♊ — 21 avgust 1981
Tug'ilgan joy:
Qo'qon, Farg'ona
  • Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
  • Lenin ordeni
  • Oktyabr inqilobi ordeni
  • Mehnat Qizil Bayroq ordeni
  • Mehnat Qizil Bayroq ordeni
  • Mehnat Qizil Bayroq ordeni
  • «Hurmat belgisi» ordeni

Biografiya

Tesha Zohidovich Zohidov 1906-yil 10-mayda (yangi uslubda 23-mayda) Qo'qonda kambag'al oilada tug'ilgan; ayrim manbalarda tug'ilgan joyi Toshkent deb ko'rsatiladi. 1926-yilda Toshkentdagi O'rta Osiyo davlat universitetiga (SAGU) o'qishga kirib, uni 1931-yilda tugatgan va shu universitetda qolgan. 1931–1949-yillarda ilmiy xodim bo'lib ishlagan, 1949-yilda professor etib saylangan; O'zbekiston milliy ensiklopediyasiga ko'ra, biologiya fanlari doktori ilmiy darajasini 1948-yilda olgan va turli yillarda universitet rektori vazifasini ham bajargan.

1941–1945-yillarda u O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo'mitasining oliy o'quv yurtlari va fan sektoriga rahbarlik qilgan. 1943-yil boshida O'zbekiston SSR Yer xalq komissarligi SAGUga Janubi-Sharqiy Qizilqum yaylovlarini har tomonlama o'rganishni topshirgan. Botanik E. P. Korovin va zoolog Zohidov rahbarligidagi Janubiy Qizilqum kompleks ekspeditsiyasi dala ishlarini 15-martdan 10-dekabrgacha to'xtovsiz olib borgan. Ekspeditsiya materiallari 1945-yilda tezislar shaklida, taxminan o'n yildan keyin esa «Janubiy Qizilqum — qorako'lchilikni rivojlantirish hududi» to'plamida nashr etilgan.

1946–1952-yillarda Zohidov O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasi Botanika va zoologiya instituti direktorining o'rinbosari bo'lgan. 1952-yilda u akademik etib saylanib, O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining prezidenti lavozimiga o'tgan va bu vazifani 1956-yilgacha bajargan. Shu bilan birga Zoologiya va parazitologiya institutiga ham rahbarlik qilgan; bu lavozimning muddati manbalarda turlicha ko'rsatiladi.

Zohidovning asosiy ilmiy ishlari O'zbekiston SSR cho'llaridagi umurtqali hayvonlar faunasini, xususan Qizilqum va Qoraqum hayvonot dunyosining tarkibi va ekologiyasini o'rganishga bag'ishlangan. Uning natijalari O'zbekiston cho'llarini zoogeografik rayonlashtirishda ishlatilgan. U ko'p jildli «Zoologiya ensiklopediyasi»ni tayyorlashda qatnashgan, 1971-yilda «Qizilqum cho'li biotsenozlari» kitobini nashr ettirgan. Akademiya ma'lumotlariga ko'ra, 300 dan ortiq ilmiy ish, shu jumladan 50 ga yaqin monografiya yozgan, 5 nafar fan doktori va 25 nafar fan nomzodini tayyorlagan; 1961-yildan Xalqaro zoologiya akademiyasining (Agra, Hindiston) a'zosi bo'lgan.

Zohidov O'zbekiston SSR fan va texnika arbobi unvoniga (1947 yoki 1950-yil — manbalarda farq qiladi), 1970-yilda Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotiga sazovor bo'lgan; Lenin, Oktyabr inqilobi, uch marta Mehnat Qizil Bayroq va «Hurmat belgisi» ordenlari bilan taqdirlangan. U 1981-yil 21-avgustda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Asarlar

  • «Janubiy Qizilqum — qorako'lchilikni rivojlantirish hududi»
    To'plam

    1943-yilgi Janubiy Qizilqum kompleks ekspeditsiyasi materiallari asosidagi jamoaviy asar; Zohidov ekspeditsiyaning zoologik qismiga rahbarlik qilgan.

  • «Qizilqum qumli cho'li biotopini o'rganishga doir» (1958)
    Ilmiy ish

    SAGU asarlari turkumida chop etilgan; Qizilqum qumli cho'lining biotopi tavsiflangan.

  • «Zoologiya ensiklopediyasi» (1957)
    Ensiklopediya

    1957–1979-yillarda chiqqan to'rt jildli nashr (qushlar, sut emizuvchilar, amfibiyalar va reptiliyalar, baliqlar); O'zbekiston milliy ensiklopediyasiga ko'ra, Beruniy mukofoti shu asar uchun berilgan.

  • «Tabiat va Markaziy Osiyo hayvonot dunyosi. Umurtqali hayvonlar» (1971)
    Ikki jildli nashr

    T. Z. Zohidov tahriri ostida chiqqan umurtqali hayvonlar haqidagi kitob.

  • «Qizilqum cho'li biotsenozlari» (1971)
    Monografiya

    Toshkentdagi «Fan» nashriyotida chiqqan, Qizilqum cho'li hayvonot dunyosi jamoalariga bag'ishlangan kitob.

Hayot yo'li

  1. 1906
    Tug'ilishi

    Qo'qonda kambag'al oilada tug'ilgan (10-may, yangi uslubda 23-may).

  2. 1926–1931
    O'rta Osiyo davlat universitetida o'qishi

    Toshkentdagi SAGUda o'qigan va 1931-yilda uni tugatib, universitetda qolgan.

  3. 1931–1949
    Universitetda ilmiy ish

    SAGUda ilmiy xodim bo'lib ishlagan; 1949-yilda professor etib saylangan.

  4. 1941–1945
    Kompartiya MQ sektori

    O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo'mitasining oliy o'quv yurtlari va fan sektoriga rahbarlik qilgan.

  5. 1943
    Janubiy Qizilqum ekspeditsiyasi

    Botanik E. P. Korovin bilan birga Janubiy Qizilqum kompleks ekspeditsiyasini boshqargan, yaylovlarni o'rganishda zoologik ishlarga rahbarlik qilgan.

  6. 1946–1952
    Botanika va zoologiya instituti

    O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasi Botanika va zoologiya instituti direktorining o'rinbosari bo'lgan.

  7. 1948
    Fan doktori

    Biologiya fanlari doktori ilmiy darajasini olgan (O'zbekiston milliy ensiklopediyasiga ko'ra).

  8. 1952–1956
    Fanlar akademiyasi prezidenti

    Akademik etib saylangan va O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining prezidenti bo'lgan.

  9. 1957–1979
    «Zoologiya ensiklopediyasi»

    Ko'p jildli «Zoologiya ensiklopediyasi» nashrida qatnashgan.

  10. 1970
    Beruniy mukofoti

    Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti berilgan.

  11. 1981
    Vafoti

    21-avgustda Toshkentda vafot etgan.