Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Теша Зоҳидов
Тузатиш таклиф қилиш

Теша Зоҳидов

Зоолог-эколог, академик; Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти (1952–1956), Қизилқум ва бошқа чўлларнинг умуртқали ҳайвонларини ўрганган олим.

Фаолият:
Олим, Биолог
Туғилган:
23 май 1906(75 ёш) ♊ — 21 август 1981
Туғилган жой:
Қўқон, Фарғона
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • Ленин ордени
  • Октябрь инқилоби ордени
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени
  • «Ҳурмат белгиси» ордени

Биография

Теша Зоҳидович Зоҳидов 1906-йил 10-майда (янги услубда 23-майда) Қўқонда камбағал оилада туғилган; айрим манбаларда туғилган жойи Тошкент деб кўрсатилади. 1926-йилда Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университетига (САГУ) ўқишга кириб, уни 1931-йилда тугатган ва шу университетда қолган. 1931–1949-йилларда илмий ходим бўлиб ишлаган, 1949-йилда профессор этиб сайланган; Ўзбекистон миллий энсиклопедиясига кўра, биология фанлари доктори илмий даражасини 1948-йилда олган ва турли йилларда университет ректори вазифасини ҳам бажарган.

1941–1945-йилларда у Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитасининг олий ўқув юртлари ва фан секторига раҳбарлик қилган. 1943-йил бошида Ўзбекистон ССР Ер халқ комиссарлиги САГУга Жануби-Шарқий Қизилқум яйловларини ҳар томонлама ўрганишни топширган. Ботаник Э. П. Коровин ва зоолог Зоҳидов раҳбарлигидаги Жанубий Қизилқум комплекс экспедицияси дала ишларини 15-мартдан 10-декабргача тўхтовсиз олиб борган. Экспедиция материаллари 1945-йилда тезислар шаклида, тахминан ўн йилдан кейин эса «Жанубий Қизилқум — қоракўлчиликни ривожлантириш ҳудуди» тўпламида нашр этилган.

1946–1952-йилларда Зоҳидов Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника ва зоология институти директорининг ўринбосари бўлган. 1952-йилда у академик этиб сайланиб, Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти лавозимига ўтган ва бу вазифани 1956-йилгача бажарган. Шу билан бирга Зоология ва паразитология институтига ҳам раҳбарлик қилган; бу лавозимнинг муддати манбаларда турлича кўрсатилади.

Зоҳидовнинг асосий илмий ишлари Ўзбекистон ССР чўлларидаги умуртқали ҳайвонлар фаунасини, хусусан Қизилқум ва Қорақум ҳайвонот дунёсининг таркиби ва экологиясини ўрганишга бағишланган. Унинг натижалари Ўзбекистон чўлларини зоогеографик раёнлаштиришда ишлатилган. У кўп жилдли «Зоология энсиклопедияси»ни тайёрлашда қатнашган, 1971-йилда «Қизилқум чўли биотсенозлари» китобини нашр эттирган. Академия маълумотларига кўра, 300 дан ортиқ илмий иш, шу жумладан 50 га яқин монография ёзган, 5 нафар фан доктори ва 25 нафар фан номзодини тайёрлаган; 1961-йилдан Халқаро зоология академиясининг (Агра, Ҳиндистон) аъзоси бўлган.

Зоҳидов Ўзбекистон ССР фан ва техника арбоби унвонига (1947 ёки 1950-йил — манбаларда фарқ қилади), 1970-йилда Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлган; Ленин, Октябр инқилоби, уч марта Меҳнат Қизил Байроқ ва «Ҳурмат белгиси» орденлари билан тақдирланган. У 1981-йил 21-августда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Асарлар

  • «Жанубий Қизилқум — қоракўлчиликни ривожлантириш ҳудуди»
    Тўплам

    1943-йилги Жанубий Қизилқум комплекс экспедицияси материаллари асосидаги жамоавий асар; Зоҳидов экспедициянинг зоологик қисмига раҳбарлик қилган.

  • «Қизилқум қумли чўли биотопини ўрганишга доир» (1958)
    Илмий иш

    САГУ асарлари туркумида чоп этилган; Қизилқум қумли чўлининг биотопи тавсифланган.

  • «Зоология энсиклопедияси» (1957)
    Энсиклопедия

    1957–1979-йилларда чиққан тўрт жилдли нашр (қушлар, сут эмизувчилар, амфибиялар ва рептилиялар, балиқлар); Ўзбекистон миллий энсиклопедиясига кўра, Беруний мукофоти шу асар учун берилган.

  • «Табиат ва Марказий Осиё ҳайвонот дунёси. Умуртқали ҳайвонлар» (1971)
    Икки жилдли нашр

    Т. З. Зоҳидов таҳрири остида чиққан умуртқали ҳайвонлар ҳақидаги китоб.

  • «Қизилқум чўли биотсенозлари» (1971)
    Монография

    Тошкентдаги «Фан» нашриётида чиққан, Қизилқум чўли ҳайвонот дунёси жамоаларига бағишланган китоб.

Ҳаёт йўли

  1. 1906
    Туғилиши

    Қўқонда камбағал оилада туғилган (10-май, янги услубда 23-май).

  2. 1926–1931
    Ўрта Осиё давлат университетида ўқиши

    Тошкентдаги САГУда ўқиган ва 1931-йилда уни тугатиб, университетда қолган.

  3. 1931–1949
    Университетда илмий иш

    САГУда илмий ходим бўлиб ишлаган; 1949-йилда профессор этиб сайланган.

  4. 1941–1945
    Компартия МҚ сектори

    Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитасининг олий ўқув юртлари ва фан секторига раҳбарлик қилган.

  5. 1943
    Жанубий Қизилқум экспедицияси

    Ботаник Э. П. Коровин билан бирга Жанубий Қизилқум комплекс экспедициясини бошқарган, яйловларни ўрганишда зоологик ишларга раҳбарлик қилган.

  6. 1946–1952
    Ботаника ва зоология институти

    Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника ва зоология институти директорининг ўринбосари бўлган.

  7. 1948
    Фан доктори

    Биология фанлари доктори илмий даражасини олган (Ўзбекистон миллий энсиклопедиясига кўра).

  8. 1952–1956
    Фанлар академияси президенти

    Академик этиб сайланган ва Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти бўлган.

  9. 1957–1979
    «Зоология энсиклопедияси»

    Кўп жилдли «Зоология энсиклопедияси» нашрида қатнашган.

  10. 1970
    Беруний мукофоти

    Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти берилган.

  11. 1981
    Вафоти

    21-августда Тошкентда вафот этган.