Toshxo'ja Xo'jayev

Toshxo'ja Umarovich Xo'jayev 1922-yil 1-sentabrda Toshkentda tug'ilgan. 1950-yildan Hamza nomidagi O'zbek davlat akademik drama teatrida rejissyor sifatida spektakllar qo'ya boshladi, 1951-yilda esa Toshkent teatr va rassomlik san'ati institutining rejissyorlik fakultetini tamomladi.

Uning birinchi spektakli Molyerning «Skapenning nayranglari» bo'ldi. 1952-yilda I. Popovning «Oila» pyesasini va Abdulla Qahhorning «Shohi so'zana»sini (A. Ginzburg bilan hamkorlikda), 1953-yilda Botir Rahmonovning «Yurak sirlari»ni, 1954-yilda esa Oybek romani asosida o'zi yozgan sahna talqini — «Qutlug' qon»ni sahnalashtirdi.

Xo'jayev teatrning bosh rejissyori lavozimida ikki marta ishladi: 1958–1960-yillarda va 1966–1970-yillarda. Shu yillarda Uyg'unning «Hurriyat» (1958), o'zi B. Avezov bilan yozgan «Furqat» (1959), Chingiz Aytmatov asari asosidagi «Sarvqomat dilbarim» (1964), Morimoto Kaoruning «O'g'irlangan umr» (1965) va Roblesning «Monserra» (1967) spektakllarini qo'ydi. Boshqa sahnalarda ham ishladi: Nozim Hikmatning «Bayramning birinchi kuni»ni Toshkent rus drama teatrida, Muqimiy nomidagi teatrda A. Bobojonning «G'azal fojiasi»ni sahnalashtirdi, o'zbek televideniyesi uchun ham ko'p spektakl tayyorladi.

Toshkent teatr va rassomlik san'ati institutida 1957–1970-yillarda dars berdi. Rus va xorijiy dramaturglarning bir qancha pyesasini, shuningdek, K. S. Stanislavskiyning «Aktyorning o'z ustida ishlashi» kitobini o'zbek tiliga tarjima qildi. Aytmatov asari asosidagi spektaklni Qozondagi G. Kamol nomidagi Tatar akademik teatrida ham qo'ydi va shu ish uchun 1967-yilda Tatariston Tukay nomidagi davlat mukofotini oldi.

1959-yilda unga O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni berildi, 1970-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR davlat mukofoti laureati bo'ldi. 1970-yildan umrining oxirigacha «O'zbekfilm» kinostudiyasida ishladi: kinoaktyorlar studiyasiga rahbarlik qildi, o'zi ham suratga tushdi. 1975-yil 22-mayda Toshkentda vafot etdi.