Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Turdi Farog'iy

Yozuvchi

XVII asrda Buxoro xonligida yashagan o'zbek shoiri: g'azal va muxammaslari, ayniqsa Subhonqulixon haqidagi hajviyasi bilan tanilgan; taxminan 1699–1700-yillarda vafot etgan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir
Taxallusi:
Turdi, Farog'iy
Hayot yillari:
taxminan 1640 — taxminan 1699

Biografiya

Turdi Farog'iy — XVII asr o'zbek mumtoz adabiyotining o'ziga xos o'rin tutgan shoiri. She'rlarini ko'pincha «Turdi», ba'zan «Farog'iy» taxallusi bilan yozgan; «Farog'» Jizzax tomonidagi biror qishloq nomi bo'lishi mumkin deb taxmin qilinadi.

Shoir taxminan 1640-yillarda tug'ilgan va Ashtarxoniy hukmdorlar Nodir Muhammad, uning o'g'illari Abdulazizxon hamda Subhonqulixon davrida yashagan. O'zbek va fors tillarini yaxshi bilgan, kasbi harbiylik bo'lgan; «Dar mazammati sipohigari» she'rida uzoq yillar shohlarga xizmat qilgani, ammo hech narsaga erisha olmagani haqida afsus bilan yozadi. Subhonqulixon 1680-yilda taxtga chiqqach, akasi Abdulazizxonga yaqin kishilarni quvg'in qilgan.

Hayotining keyingi yillarini Xo'jand tomonlarda, muhtojlikda o'tkazgan; Jizzax hokimiga yaqin turgan vaqtda yozilgan turkiy muxammasi shu davrdan qolgan. Taxminan 1699–1700-yillarda vafot etgan.

Adabiy merosi 18 she'rdan iborat: 12 g'azal, 5 muxammas va 1 fard, jami 434 misra. Uning 165 misrasi Subhonqulixon haqidagi mashhur hajviyaga to'g'ri keladi. G'azallari 3–5 baytdan iborat ixchamligi bilan ajralib turadi; tasavvufiy she'rlari ham bor. Bir g'azalida u beklarni o'zaro tenglik va ittifoqqa, urug'-qabilaga qarab bir-birini kamsitmaslikka chaqiradi. Sa'diy g'azaliga bog'langan muxammasi orqali Sa'diyning boshqa qo'lyozmalarda uchramaydigan bir g'azali ham yetib kelgan.

Shoir she'rlarining A. Mojidiy topgan va 1924–25-yillarda nashr etilgan qo'lyozmasi 1930-yillardagi qatag'onda yo'qolgan; uni 1959-yilda A. Hayitmetov qayta topgan. U hozir Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondida 1407-raqam bilan saqlanadi. «Tanlangan asarlar» 1960-yilda, «She'rlar» 1971-yilda Toshkentda chop etilgan.

Hayot yo'li

  1. 1640
    Tug'ilgan (taxminan)

    XVII asrning 40-yillarida tug'ilgani taxmin qilinadi.

  2. 1680
    Subhonqulixon taxtga chiqdi

    Abdulazizxonga yaqinlar quvg'in qilindi; shoir shu davrda hukmdorga qarshi hajviya yozgan.

  3. 1699
    Vafoti (taxminan)

    Xo'jand tomonlarida vafot etgan, yili taxminan 1699–1700.

Asarlari

  • Subhonqulixon haqidagi hajviy muxammas

    165 misralik mashhur hajviya.

  • «Dar mazammati sipohigari»

    Harbiy xizmat haqidagi pushaymonlik she'ri.

  • «Burun» radifli turkiy muxammas

    Tasavvufiy qarashlari ifodalangan.

  • Sa'diy g'azaliga muxammas

    Sa'diyning boshqa manbada yo'q g'azalini saqlagan.

  • «Tanlangan asarlar» (1960)

    Toshkent nashri.

  • «She'rlar» (1971)

    A. Hayitmetov tayyorlagan nashr.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Turdi Farog'iy biografiyasi (taxminan 1640–1699) — Yozuvchi | Shaxs.uz