Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Турди Фароғий

Ёзувчи

XVII асрда Бухоро хонлигида яшаган ўзбек шоири: ғазал ва мухаммаслари, айниқса Субҳонқулихон ҳақидаги ҳажвияси билан танилган; тахминан 1699–1700-йилларда вафот этган.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Тахаллуси:
Турди, Фароғий
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1640 — тахминан 1699

Биография

Турди Фароғий — XVII аср ўзбек мумтоз адабиётининг ўзига хос ўрин тутган шоири. Шеърларини кўпинча «Турди», баъзан «Фароғий» тахаллуси билан ёзган; «Фароғ» Жиззах томонидаги бирор қишлоқ номи бўлиши мумкин деб тахмин қилинади.

Шоир тахминан 1640-йилларда туғилган ва Аштархоний ҳукмдорлар Нодир Муҳаммад, унинг ўғиллари Абдулазизхон ҳамда Субҳонқулихон даврида яшаган. Ўзбек ва форс тилларини яхши билган, касби ҳарбийлик бўлган; «Дар мазаммати сипоҳигари» шеърида узоқ йиллар шоҳларга хизмат қилгани, аммо ҳеч нарсага эриша олмагани ҳақида афсус билан ёзади. Субҳонқулихон 1680-йилда тахтга чиққач, акаси Абдулазизхонга яқин кишиларни қувғин қилган.

Ҳаётининг кейинги йилларини Хўжанд томонларда, муҳтожликда ўтказган; Жиззах ҳокимига яқин турган вақтда ёзилган туркий мухаммаси шу даврдан қолган. Тахминан 1699–1700-йилларда вафот этган.

Адабий мероси 18 шеърдан иборат: 12 ғазал, 5 мухаммас ва 1 фард, жами 434 мисра. Унинг 165 мисраси Субҳонқулихон ҳақидаги машҳур ҳажвияга тўғри келади. Ғазаллари 3–5 байтдан иборат ихчамлиги билан ажралиб туради; тасаввуфий шеърлари ҳам бор. Бир ғазалида у бекларни ўзаро тенглик ва иттифоққа, уруғ-қабилага қараб бир-бирини камситмасликка чақиради. Саъдий ғазалига боғланган мухаммаси орқали Саъдийнинг бошқа қўлёзмаларда учрамайдиган бир ғазали ҳам етиб келган.

Шоир шеърларининг А. Можидий топган ва 1924–25-йилларда нашр этилган қўлёзмаси 1930-йиллардаги қатағонда йўқолган; уни 1959-йилда А. Ҳайитметов қайта топган. У ҳозир Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондида 1407-рақам билан сақланади. «Танланган асарлар» 1960-йилда, «Шеърлар» 1971-йилда Тошкентда чоп этилган.

Ҳаёт йўли

  1. 1640
    Туғилган (тахминан)

    XVII асрнинг 40-йилларида туғилгани тахмин қилинади.

  2. 1680
    Субҳонқулихон тахтга чиқди

    Абдулазизхонга яқинлар қувғин қилинди; шоир шу даврда ҳукмдорга қарши ҳажвия ёзган.

  3. 1699
    Вафоти (тахминан)

    Хўжанд томонларида вафот этган, йили тахминан 1699–1700.

Асарлари

  • Субҳонқулихон ҳақидаги ҳажвий мухаммас

    165 мисралик машҳур ҳажвия.

  • «Дар мазаммати сипоҳигари»

    Ҳарбий хизмат ҳақидаги пушаймонлик шеъри.

  • «Бурун» радифли туркий мухаммас

    Тасаввуфий қарашлари ифодаланган.

  • Саъдий ғазалига мухаммас

    Саъдийнинг бошқа манбада йўқ ғазалини сақлаган.

  • «Танланган асарлар» (1960)

    Тошкент нашри.

  • «Шеърлар» (1971)

    А. Ҳайитметов тайёрлаган нашр.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш