Turob To'la

Turob To'la (haqiqiy familiyasi To'laxo'jayev) 1918-yil 24-dekabrda hozirgi Janubiy Qozog'iston hududidagi, o'sha paytda Chimkent viloyatiga qarashli Turbat qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Yoshligida Toshkentda o'qigan: avval teatr bilim yurtida (1934–1938), so'ng pedagogika institutining til va adabiyot fakulteti kechki bo'limida (1938–1941). She'r yozishni 15–16 yoshida boshlagan, dastlabki to'plami «She'rlar» 1939-yilda nashr etilgan.

Mehnat faoliyatini 1935-yilda «Yosh leninchi» gazetasi adabiy xodimi va O'zbekiston Davlat radioeshittirish qo'mitasi muharriri hamda suxandoni sifatida boshladi; radioda 1948-yilgacha ishladi. Keyin «Qizil O'zbekiston» gazetasida adabiy kotib, partiya idoralarida instruktor, Davlat nashriyotida muharrir bo'ldi. 1947-yilda Temur Fattoh bilan birga O'zbekiston SSR davlat madhiyasining so'zlarini yozdi; musiqasini Mutal Burhonov bastalagan.

1950-yillarning oxiridan u kino va teatr sohasida rahbarlik lavozimlarida ishladi: «O'zbekfilm» kinostudiyasida ssenariy bo'limi boshlig'i (1957–1962), Kinochilar uyushmasida kotib (1962–1967), Madaniyat vazirligi qoshidagi San'at ishlari boshqarmasi boshlig'i (1967–1976), Hamza teatrida direktor (1977–1979). Uning ssenariysi bo'yicha «Maftuningman» (1958) va M. Melkumov bilan hamkorlikda «Furqat» (1960) filmlari suratga olingan; «Do'ppi tikdim» kabi she'rlari qo'shiq bo'lib kuylangan.

She'riy to'plamlari — «Shodligim» (1941), «Tabassum» (1944), «Baxt tongotari» (1948), «Oromijon» (1961), «Gulyor» (1968), «Oftob nayzada» (1974); dostonlari — «Hamiyat» (1948), «Zamon hukmi» (1968), «Suyuk momo» (1975), «Tramvayda topilgan daftar» (1978). Dramaturg sifatida «Qizbuloq» (1968) va «Nodirabegim» (dastlab «Quvvai qahqaha», 1969) pyesalarini, Ch. Aytmatov qissasi asosida «Momo yer» musiqali dramasini yozgan, opera va balet librettolari ustida ishlagan, Shiller, Shekspir, Pushkin, Lermontov, Nekrasov asarlarini o'zbek tiliga tarjima qilgan.

San'at arbobi sifatida 1967-yilda O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoniga sazovor bo'lgan; 1959-yilda «Hurmat belgisi», 1978-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan, 1988-yilda O'zbekiston SSR xalq shoiri unvoni berilgan. 1980-yildan umrining oxirigacha Yozuvchilar uyushmasi Toshkent viloyat bo'limi va Adabiyotni targ'ib etish markaziga rahbarlik qildi.

Turob To'la 1990-yilda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan. Toshkentdagi bir ko'cha uning nomi bilan atalgan edi. Farzandlari — san'atshunos Muhabbat To'laxo'jayeva va rejissyor, aktyor Nozim To'laxo'jayev.