Туроб Тўла

Туроб Тўла (ҳақиқий фамилияси Тўлахўжаев) 1918-йил 24-декабрда ҳозирги Жанубий Қозоғистон ҳудудидаги, ўша пайтда Чимкент вилоятига қарашли Турбат қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. Ёшлигида Тошкентда ўқиган: аввал театр билим юртида (1934–1938), сўнг педагогика институтининг тил ва адабиёт факултети кечки бўлимида (1938–1941). Шеър ёзишни 15–16 ёшида бошлаган, дастлабки тўплами «Шеърлар» 1939-йилда нашр этилган.

Меҳнат фаолиятини 1935-йилда «Ёш ленинчи» газетаси адабий ходими ва Ўзбекистон Давлат радиоэшиттириш қўмитаси муҳаррири ҳамда сухандони сифатида бошлади; радиода 1948-йилгача ишлади. Кейин «Қизил Ўзбекистон» газетасида адабий котиб, партия идораларида инструктор, Давлат нашриётида муҳаррир бўлди. 1947-йилда Темур Фаттоҳ билан бирга Ўзбекистон ССР давлат мадҳиясининг сўзларини ёзди; мусиқасини Мутал Бурҳонов басталаган.

1950-йилларнинг охиридан у кино ва театр соҳасида раҳбарлик лавозимларида ишлади: «Ўзбекфилм» киностудиясида ссенарий бўлими бошлиғи (1957–1962), Киночилар уюшмасида котиб (1962–1967), Маданият вазирлиги қошидаги Санъат ишлари бошқармаси бошлиғи (1967–1976), Ҳамза театрида директор (1977–1979). Унинг ссенарийси бўйича «Мафтунингман» (1958) ва М. Мелкумов билан ҳамкорликда «Фурқат» (1960) филмлари суратга олинган; «Дўппи тикдим» каби шеърлари қўшиқ бўлиб куйланган.

Шеърий тўпламлари — «Шодлигим» (1941), «Табассум» (1944), «Бахт тонготари» (1948), «Оромижон» (1961), «Гулёр» (1968), «Офтоб найзада» (1974); достонлари — «Ҳамият» (1948), «Замон ҳукми» (1968), «Суюк момо» (1975), «Трамвайда топилган дафтар» (1978). Драматург сифатида «Қизбулоқ» (1968) ва «Нодирабегим» (дастлаб «Қувваи қаҳқаҳа», 1969) песаларини, Ч. Айтматов қиссаси асосида «Момо ер» мусиқали драмасини ёзган, опера ва балет либреттолари устида ишлаган, Шиллер, Шекспир, Пушкин, Лермонтов, Некрасов асарларини ўзбек тилига таржима қилган.

Санъат арбоби сифатида 1967-йилда Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвонига сазовор бўлган; 1959-йилда «Ҳурмат белгиси», 1978-йилда Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган, 1988-йилда Ўзбекистон ССР халқ шоири унвони берилган. 1980-йилдан умрининг охиригача Ёзувчилар уюшмаси Тошкент вилоят бўлими ва Адабиётни тарғиб этиш марказига раҳбарлик қилди.

Туроб Тўла 1990-йилда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган. Тошкентдаги бир кўча унинг номи билан аталган эди. Фарзандлари — санъатшунос Муҳаббат Тўлахўжаева ва режиссёр, актёр Нозим Тўлахўжаев.