Ubaydulla Asadullaxo'jayev
Jadidchilik harakatining yirik namoyandasi, advokat va jurnalist, «Sadoyi Turkiston» gazetasi asoschisi, Turkiston Muxtoriyati hukumatining harbiy noziri.
Biografiya
Ubaydullaxo'ja Asadullaxo'ja o'g'li (Ubaydulla Xo'jayev) 1878-yil 12-mayda Toshkentda tug'ilgan. Rus-tuzem maktabini bitirgach, sud muassasalarida tarjimon bo'lib ishlagan, so'ng Saratovdagi huquq institutida o'qigan va birinchi o'zbek advokatlaridan biriga aylangan. Talabalik yillarida Lev Tolstoy bilan yozishgan (1909). 1913-yildan Toshkent okrug sudida xususiy advokat sifatida ishlab, chor amaldorlarining poraxo'rligini fosh qilgan.
Jadidchilik harakatiga qo'shilib, «Umid» yashirin jamiyatiga boshchilik qilgan (u keyinchalik «Taraqqiyparvar» deb atalgan) va 1913-yilda «Turon» jamiyatining asoschilaridan biri bo'lgan. 1914-yil 4-aprelda Toshkentda «Sadoyi Turkiston» gazetasiga asos solib, uning muharriri bo'ldi; nashrga Abdulla Avloniy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdurauf Muzaffarov kabi ma'rifatparvarlarni jalb qildi. Gazeta 1915-yil aprelda yopilgan.
1916-yilda «Turkiston mardikorga olish qo'mitasi»ga raislik qilib, podshoh mansabdorlarining zo'ravonligini fosh etdi; mardikorlikka safarbar etish haqidagi 25-iyun farmonini bekor qildirish uchun Mirkomil Mirmo'minboyev bilan Peterburgga borgan. 1917-yil fevral inqilobidan keyin Toshkent «Shuroyi islomiya» tashkilotiga rais, Butunrossiya musulmon shurosiga a'zo etib saylangan, barcha Turkiston va Butunrossiya musulmonlari s'yezdlarida qatnashgan. Qo'qondagi IV favqulodda o'lka musulmonlari s'yezdi uni Turkiston Muxtoriyati hukumatining harbiy noziri etib sayladi (1917-yil noyabr – 1918-yil fevral).
Muxtoriyat tor-mor etilgach, Orenburgga borib Boshqirdiston Muxtoriyati hukumatini tuzishda ishtirok etgan. 1920–1930-yillarda sovet hokimiyati uni bir necha bor ta'qib ostiga olgan: 1929-yilda mansab vazifasini sustkashlik bilan bajargani uchun bir yilga mehnat jazosiga hukm qilingan, 1931-yilda aksilinqilobiy faoliyatda ayblanib shimolga surgun qilingan, 1938-yil fevralda josuslik va millatchi tashkilotga a'zolikda ayblanib qayta hibsga olingan va sakkiz yillik lagerga hukm qilingan.
Manbalar uning o'limi haqida turlicha yozadi: rus Vikipediyasi (va Vikimalumotlar) bo'yicha u 1942-yil 21-oktabrda Kotlasda (RSFSR) vafot etgan; «Ziyouz» saytidagi maqolada esa 1937-yilda «millatchilik»da ayblanib otib tashlangani, qabri qayerdaligi noma'lumligi aytiladi. Biz Vikipediyadagi sanani asos qilib oldik.
Karyera
- Turkiston muxtoriyatiHarbiy vazir · Qo'qon · 1917–1918
- «Sadoyi Turkiston» gazetasiAsoschisi va muharriri · Toshkent · 1914–1915
- «Sho'roi Islomiya» tashkilotiToshkent tashkiloti raisi · Toshkent · 1917–…
Hayot yo'li
- 1878Tug'ilishi
Toshkent, 12-may.
- 1908–1912Saratovda huquq ta'limi
- 1913Advokat va jadidlar rahbari
Toshkent okrug sudida xususiy advokat; «Umid» va «Turon» jamiyatlari.
- 1914–1915«Sadoyi Turkiston» gazetasi
Asoschisi va muharriri; gazeta 1915-yil aprelda yopilgan.
- 1916Mardikorlik qo'mitasi
Mardikorlik farmoniga qarshi Peterburgga borgan.
- 1917Shuroyi islomiya raisi
Butunrossiya musulmon shurosi a'zosi.
- 1917–1918Turkiston Muxtoriyatining harbiy noziri
- 1929–1931Sovet jazolari
1929-yil – bir yillik mehnat jazosi; 1931-yil – shimolga surgun.
- 1938Qayta hibs
Fevral; sakkiz yillik lagerga hukm.
- 1942Vafoti
Kotlas, 21-oktabr (Vikipediya bo'yicha).