Биография
Убайдуллахўжа Асадуллахўжа ўғли (Убайдулла Хўжаев) 1878-йил 12-майда Тошкентда туғилган. Рус-тузем мактабини битиргач, суд муассасаларида таржимон бўлиб ишлаган, сўнг Саратовдаги ҳуқуқ институтида ўқиган ва биринчи ўзбек адвокатларидан бирига айланган. Талабалик йилларида Лев Толстой билан ёзишган (1909). 1913-йилдан Тошкент округ судида хусусий адвокат сифатида ишлаб, чор амалдорларининг порахўрлигини фош қилган.
Жадидчилик ҳаракатига қўшилиб, «Умид» яширин жамиятига бошчилик қилган (у кейинчалик «Тараққийпарвар» деб аталган) ва 1913-йилда «Турон» жамиятининг асосчиларидан бири бўлган. 1914-йил 4-апрелда Тошкентда «Садойи Туркистон» газетасига асос солиб, унинг муҳаррири бўлди; нашрга Абдулла Авлоний, Мунавварқори Абдурашидхонов, Абдурауф Музаффаров каби маърифатпарварларни жалб қилди. Газета 1915-йил апрелда ёпилган.
1916-йилда «Туркистон мардикорга олиш қўмитаси»га раислик қилиб, подшоҳ мансабдорларининг зўравонлигини фош этди; мардикорликка сафарбар этиш ҳақидаги 25-июн фармонини бекор қилдириш учун Миркомил Мирмўминбоев билан Петербургга борган. 1917-йил феврал инқилобидан кейин Тошкент «Шуройи исломия» ташкилотига раис, Бутунроссия мусулмон шуросига аъзо этиб сайланган, барча Туркистон ва Бутунроссия мусулмонлари съездларида қатнашган. Қўқондаги IV фавқулодда ўлка мусулмонлари съезди уни Туркистон Мухторияти ҳукуматининг ҳарбий нозири этиб сайлади (1917-йил ноябр – 1918-йил феврал).
Мухторият тор-мор этилгач, Оренбургга бориб Бошқирдистон Мухторияти ҳукуматини тузишда иштирок этган. 1920–1930-йилларда совет ҳокимияти уни бир неча бор таъқиб остига олган: 1929-йилда мансаб вазифасини сусткашлик билан бажаргани учун бир йилга меҳнат жазосига ҳукм қилинган, 1931-йилда аксилинқилобий фаолиятда айбланиб шимолга сургун қилинган, 1938-йил февралда жосуслик ва миллатчи ташкилотга аъзоликда айбланиб қайта ҳибсга олинган ва саккиз йиллик лагерга ҳукм қилинган.
Манбалар унинг ўлими ҳақида турлича ёзади: рус Википедияси (ва Викималумотлар) бўйича у 1942-йил 21-октабрда Котласда (РСФСР) вафот этган; «Зиёуз» сайтидаги мақолада эса 1937-йилда «миллатчилик»да айбланиб отиб ташлангани, қабри қаердалиги номаълумлиги айтилади. Биз Википедиядаги санани асос қилиб олдик.
Карьера
- Туркистон мухториятиҲарбий вазир · Қўқон · 1917–1918
- «Садойи Туркистон» газетасиАсосчиси ва муҳаррири · Тошкент · 1914–1915
- «Шўрои Исломия» ташкилотиТошкент ташкилоти раиси · Тошкент · 1917–…
Ҳаёт йўли
- 1878Туғилиши
Тошкент, 12-май.
- 1908–1912Саратовда ҳуқуқ таълими
- 1913Адвокат ва жадидлар раҳбари
Тошкент округ судида хусусий адвокат; «Умид» ва «Турон» жамиятлари.
- 1914–1915«Садойи Туркистон» газетаси
Асосчиси ва муҳаррири; газета 1915-йил апрелда ёпилган.
- 1916Мардикорлик қўмитаси
Мардикорлик фармонига қарши Петербургга борган.
- 1917Шуройи исломия раиси
Бутунроссия мусулмон шуроси аъзоси.
- 1917–1918Туркистон Мухториятининг ҳарбий нозири
- 1929–1931Совет жазолари
1929-йил – бир йиллик меҳнат жазоси; 1931-йил – шимолга сургун.
- 1938Қайта ҳибс
Феврал; саккиз йиллик лагерга ҳукм.
- 1942Вафоти
Котлас, 21-октабр (Википедия бўйича).