Uyg'un

Uyg'un (taxallus; haqiqiy ismi Rahmatulla Otaqo'ziyev) 1905-yil 14-mayda (eski uslubda 1-mayda) hozirgi Qozog'istonning Jambil viloyatidagi Merke qishlog'ida ishchi oilasida tug'ilgan. 1923-yildan Toshkentda yashab, pedagogika texnikumida o'qigan va uni 1925-yilda tugatgan, so'ng qishloq xo'jaligi texnikumida o'zbek tili va adabiyotidan dars bergan. Dastlabki she'rlari 1927-yilda matbuotda chiqqan. O'sha yili Samarqanddagi pedagogika akademiyasiga o'qishga kirib, uni 1930-yilda bitirgan; 1929-yilda uning ilk she'rlar to'plami «Bahor sevinchlari» nashr etilgan.

1930-yildan nashriyotda va «Qurilish» jurnalida ishlagan, 1932–1933-yillarda Madaniy qurilish institutida, 1933–1943-yillarda Til va adabiyot institutida ilmiy xodim va sektor mudiri bo'lgan; adabiy meros va zamonaviy adabiy jarayonga oid maqolalar yozgan. 1930-yillarda «Jontemir», «Brigadir Karim», «Gulasal» va «Ukraina yellari» kabi lirik-epik asarlarini yaratgan.

Ikkinchi jahon urushi yillarida Uyg'un she'riyatida fashizmga qarshi kurash mavzusi yetakchi bo'ldi: «G'azab taronasi» (1942), «G'azab va muhabbat» (1943) to'plamlari shu davrga tegishli. Shu yillarda u dramaturgiyaga ham o'tdi: «Ona» dramasini yozdi, 1942-yilda Izzat Sulton bilan hamkorlikda «Alisher Navoiy» dramasini yaratdi. Urushdan keyin sahnaga qo'yilgan bu asar o'zbek adabiyotida tarixiy-biografik drama janrining rivojiga hissa qo'shgan, shuningdek, «Alisher Navoiy» kinosenariysining mualliflaridan biri bo'lgan (film 1948-yilda chiqqan). 1939-yilda birinchi o'zbek baleti «Gulandom» librettosini yozgan.

1947–1948-yillarda Hamza nomidagi drama teatrida badiiy rahbar o'rinbosari, 1948–1950-yillarda «Sharq yulduzi» jurnalida bo'lim mudiri, so'ngra mas'ul muharriri bo'lgan. 1949-yildan O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi raisining o'rinbosari, 1951–1954-yillarda raisi bo'lgan. Urushdan keyingi yillarda «Hayot qo'shig'i», «Oltinko'l», «Navbahor» dramalarini yozgan; keyinroq «Hurriyat» (1959), «Shubha» (1961), «Parvoz» (1963), «Qotil» (1965) pyesalari va «Parvona» (1966) komediyasida qishloq hayoti, paxta yakkahokimligi, shaxsga sig'inish oqibatlari kabi masalalarni ko'targan. «Parvoz» dramasi sovet voqeligini buzib ko'rsatishda ayblanib, sahnadan olib tashlangan.

Uyg'un tarjimonlik bilan ham shug'ullangan: Pushkin va Lermontov asarlarini, shuningdek, Lev Tolstoyning «Hojimurod», Chexovning «Chayka», Shekspirning «Yuliy Sezar» va «Veronalik ikki yigit» asarlarini o'zbek tiliga o'girgan. Hayotining so'nggi o'n yilliklarida Sharq mutafakkirlari haqida tarixiy dramalar yaratgan: «Abu Rayhon Beruniy» (1973), «Abu Ali ibn Sino» (1979) va «Zebunnisobegim» (1982).

U 1944-yildan Kommunistik partiya a'zosi, O'zbekiston SSR Oliy Kengashi deputati bo'lgan; 1974-yilda O'zbekiston Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan. O'zbekiston SSR san'at arbobi (1956), O'zbekiston SSR xalq shoiri (1965), Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati (1967), 1985-yilda esa Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor bo'lgan. Uyg'un 1990-yil 22-aprelda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.