Vladimir Jonibekov

Vladimir Jonibekov 1942-yil 13-mayda Iskandar posyolkasida (hozir Toshkent viloyati Bo'stonliq tumanidagi shaharcha) tug'ilgan. Tug'ilganda Krisin familiyasini olgan; keyinchalik turmush o'rtog'i oilasining Jonibekov familiyasini qabul qilgan. Bolaligi va o'qishi Toshkentda o'tgan: 1960-yilda Toshkent Suvorov bilim yurtini tugatgan.

Leningrad davlat universitetining fizika fakultetiga kirgan, ammo bir yildan so'ng Yeysk oliy harbiy aviatsiya uchuvchilar bilim yurtiga o'tgan va uni 1965-yilda tamomlagan. Keyin harbiy-havo kuchlarida uchuvchi-instruktor bo'lib xizmat qilgan. 1970-yildan kosmonavtlar otryadida; Yu. A. Gagarin nomidagi Kosmonavtlar tayyorlash markazida kosmik parvozlarga tayyorgarlik ko'rgan.

Birinchi kosmik parvozini 1978-yil 10–16-yanvarda «Soyuz-27» kemasida bort-muhandis Oleg Makarov bilan birga qilgan: kema «Salyut-6» orbital stansiyasiga tutashtirilgan, shu tariqa orbitada birinchi marta ikki kema tutashgan majmua yaratilgan. Ekipaj «Soyuz-26» kemasida Yerga qaytgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1978-yil 16-mart farmoni bilan unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

1981-yil 22–30-martda «Interkosmos» dasturi bo'yicha mo'g'ul kosmonavti Jugderdemidiyn Gurragcha bilan «Soyuz-39» kemasida ikkinchi parvozni amalga oshirgan va 30-mart farmoni bilan ikkinchi marta Sovet Ittifoqi Qahramoni bo'lgan. 1982-yil 24-iyun – 2-iyulda «Soyuz T-6» kemasi komandiri sifatida sovet-fransuz ekipajiga (Aleksandr Ivanchenkov va fransuz Jan-Lu Kretyen) rahbarlik qilgan. 1984-yil 17–29-iyulda «Soyuz T-12» kemasida Svetlana Savitskaya va Igor Volk bilan uchgan; 25-iyulda Savitskaya bilan ochiq kosmosga chiqqan.

Beshinchi parvozi — 1985-yil 6-iyun – 26-sentabrdagi «Soyuz T-13» ekspeditsiyasi — eng murakkabi bo'lgan: Viktor Savinix bilan birga u boshqaruvdan chiqib qolgan «Salyut-7» stansiyasiga qo'lda tutashgan, ekipaj stansiyani qayta ishlatishga yaroqli holga keltirgan; 2-avgustda ular ochiq kosmosda qo'shimcha quyosh batareyalarini o'rnatgan. Jonibekov Georgiy Grechko bilan «Soyuz T-13»da Yerga qaytgan. 1985-yilgi parvozda u aylanayotgan qanotli gaykaning beqaror harakatini kuzatgan; bu hodisa keyinchalik «Jonibekov effekti» deb atalgan. Besh parvozning barchasida kema komandiri bo'lgan; kosmosda jami 145 sutka 15 soatdan ortiq bo'lgan.

1985-yil 27-sentabrda aviatsiya general-mayori harbiy unvoni berilgan. 1985–1988-yillarda kosmonavtlar otryadi komandiri, 1988-yildan Kosmonavtlar tayyorlash markazining nazariy va ilmiy-tadqiqot tayyorgarlik boshqarmasi boshlig'i bo'lgan; 1985–1990-yillarda O'zbekiston SSR Oliy Kengashining deputati bo'lgan. 1990-yillar boshida dunyo bo'ylab to'xtovsiz havo sharida uchish urinishlarida qatnashgan. 1997-yildan Tomsk davlat universitetida professor-maslahatchi, 2011-yilda uning faxriy doktori. Rassomlik bilan shug'ullanadi, SSSR Rassomlar uyushmasi a'zosi bo'lgan. 1984-yilda Toshkentda unga byust o'rnatilgan, 3170-raqamli kichik sayyora uning nomi bilan atalgan; 2022-yilda O'zbekistonning «Do'stlik» ordeni bilan taqdirlangan.