Владимир Жонибеков
Совет учувчи-космонавти, авиация генерал-маёри: космосга беш марта учган, ҳаммасида кема командири бўлган, икки марта Совет Иттифоқи Қаҳрамони.
- Фаолият:
- Космонавт, Ҳарбий
- Ҳақиқий исми:
- Владимир Александрович Крисин
- Туғилган:
- 13 май 1942(84 ёш) ♉
- Туғилган жой:
- Бўстонлиқ тумани, Тошкент вилояти
Биография
Владимир Жонибеков 1942-йил 13-майда Искандар посёлкасида (ҳозир Тошкент вилояти Бўстонлиқ туманидаги шаҳарча) туғилган. Туғилганда Крисин фамилиясини олган; кейинчалик турмуш ўртоғи оиласининг Жонибеков фамилиясини қабул қилган. Болалиги ва ўқиши Тошкентда ўтган: 1960-йилда Тошкент Суворов билим юртини тугатган.
Ленинград давлат университетининг физика факултетига кирган, аммо бир йилдан сўнг Ейск олий ҳарбий авиация учувчилар билим юртига ўтган ва уни 1965-йилда тамомлаган. Кейин ҳарбий-ҳаво кучларида учувчи-инструктор бўлиб хизмат қилган. 1970-йилдан космонавтлар отрядида; Ю. А. Гагарин номидаги Космонавтлар тайёрлаш марказида космик парвозларга тайёргарлик кўрган.
Биринчи космик парвозини 1978-йил 10–16-январда «Союз-27» кемасида борт-муҳандис Олег Макаров билан бирга қилган: кема «Салют-6» орбитал станциясига туташтирилган, шу тариқа орбитада биринчи марта икки кема туташган мажмуа яратилган. Экипаж «Союз-26» кемасида Ерга қайтган. СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1978-йил 16-март фармони билан унга Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган.
1981-йил 22–30-мартда «Интеркосмос» дастури бўйича мўғул космонавти Жугдердемидийн Гуррагча билан «Союз-39» кемасида иккинчи парвозни амалга оширган ва 30-март фармони билан иккинчи марта Совет Иттифоқи Қаҳрамони бўлган. 1982-йил 24-июн – 2-июлда «Союз Т-6» кемаси командири сифатида совет-франсуз экипажига (Александр Иванченков ва франсуз Жан-Лу Кретен) раҳбарлик қилган. 1984-йил 17–29-июлда «Союз Т-12» кемасида Светлана Савитская ва Игор Волк билан учган; 25-июлда Савитская билан очиқ космосга чиққан.
Бешинчи парвози — 1985-йил 6-июн – 26-сентабрдаги «Союз Т-13» экспедицияси — энг мураккаби бўлган: Виктор Савиних билан бирга у бошқарувдан чиқиб қолган «Салют-7» станциясига қўлда туташган, экипаж станцияни қайта ишлатишга яроқли ҳолга келтирган; 2-августда улар очиқ космосда қўшимча қуёш батареяларини ўрнатган. Жонибеков Георгий Гречко билан «Союз Т-13»да Ерга қайтган. 1985-йилги парвозда у айланаётган қанотли гайканинг беқарор ҳаракатини кузатган; бу ҳодиса кейинчалик «Жонибеков эффекти» деб аталган. Беш парвознинг барчасида кема командири бўлган; космосда жами 145 сутка 15 соатдан ортиқ бўлган.
1985-йил 27-сентабрда авиация генерал-маёри ҳарбий унвони берилган. 1985–1988-йилларда космонавтлар отряди командири, 1988-йилдан Космонавтлар тайёрлаш марказининг назарий ва илмий-тадқиқот тайёргарлик бошқармаси бошлиғи бўлган; 1985–1990-йилларда Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг депутати бўлган. 1990-йиллар бошида дунё бўйлаб тўхтовсиз ҳаво шарида учиш уринишларида қатнашган. 1997-йилдан Томск давлат университетида профессор-маслаҳатчи, 2011-йилда унинг фахрий доктори. Рассомлик билан шуғулланади, СССР Рассомлар уюшмаси аъзоси бўлган. 1984-йилда Тошкентда унга бюст ўрнатилган, 3170-рақамли кичик сайёра унинг номи билан аталган; 2022-йилда Ўзбекистоннинг «Дўстлик» ордени билан тақдирланган.
Таълим
- Ленинград давлат университетиОлийгоҳ · 1960–1961
- Ейск олий ҳарбий авиация учувчилар билим юртиОлийгоҳ · 1961–1965 · Учувчи
- Тошкент Суворов ҳарбий мактабиМактаб · Тошкент · 1960
Карьера
- Ўзбекистон ССР Олий КенгашиДепутат (11-чақириқ) · Тошкент · 1985–1990
- Совет Иттифоқи Коммунистик партиясиАъзо · 1970–1991
- Ю. А. Гагарин номидаги Космонавтлар тайёрлаш марказиКосмонавт; 1985–1988-йилларда космонавтлар отряди командири, 1988-йилдан бошқарма бошлиғи · 1970–1997
Мукофотлар
«Дўстлик» ордени2022 · Ўзбекистон
Совет Иттифоқи Қаҳрамони1978 · СССР
Совет Иттифоқи Қаҳрамони1981 · СССР
Ленин ордени1978 · СССР
Ленин ордени1981 · СССР
Ленин ордени1982 · СССР
Ленин ордени1984 · СССР
Ленин ордени1985 · СССР
Қизил Юлдуз ордени1976 · СССР
Россиянинг Дўстлик ордени1996 · Россия
Ҳаёт йўли
- 1942Туғилиши
Искандар посёлкасида (ҳозирги Тошкент вилояти Бўстонлиқ тумани) туғилган.
- 1960Суворов билим юртини тугатиши
Тошкент Суворов билим юртини тамомлаб, Ленинград давлат университетининг физика факултетига кирган.
- 1961–1965Ейск учувчилар билим юрти
Ейск олий ҳарбий авиация учувчилар билим юртида ўқиб, уни тамомлаган ва учувчи-инструктор бўлган.
- 1970Космонавтлар отрядига қабул қилиниши
Космик парвозларга тайёргарлик кўришни бошлаган.
- 1978«Союз-27» ва биринчи Қаҳрамон унвони
10–16-январда «Салют-6» станциясига парвоз қилган; 16-мартда Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган.
- 1981«Союз-39» ва иккинчи Олтин Юлдуз
22–30-мартда мўғул космонавти билан «Интеркосмос» дастури бўйича учган; 30-мартда иккинчи марта Қаҳрамон бўлган.
- 1982«Союз Т-6»
Совет-франсуз экипажи командири сифатида «Салют-7» станциясига учган.
- 1984«Союз Т-12»
Савитская билан бирга очиқ космосга чиққан экспедицияда командир бўлган.
- 1985«Союз Т-13» ва «Салют-7»ни қутқариш
Бошқарувдан чиққан станцияга қўлда туташган ва унинг ишини тиклади; авиация генерал-маёри унвонини олган.
- 1985–1990Олий Кенгаш депутати
Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг депутати бўлган.
- 1988Бошқарма бошлиғи
Космонавтлар тайёрлаш марказининг назарий ва илмий-тадқиқот тайёргарлик бошқармаси бошлиғи бўлган.
- 2022«Дўстлик» ордени
Ўзбекистоннинг «Дўстлик» ордени билан тақдирланган.
