
Vladimir Nalivkin
Rus etnografi, turkiy tillar bilimdoni va maorif arbobi; Farg'ona vodiysi aholisi turmushini o'rgangan, o'zbekcha-ruscha lug'atlar muallifi, II Davlat Dumasi deputati.
- Faoliyat:
- Olim, Siyosatchi, Pedagog, Sharqshunos
- Hayot yillari:
- 1852 — 2 fevral 1918
Biografiya
Vladimir Nalivkin Turkistonda qirq yildan ko'proq yashagan rus etnografi va maorif xodimi. U mahalliy aholining turmushi, tili va tarixini o'rganib, bu mavzularda kitoblar va lug'atlar yozgan; Toshkentda vafot etgan.
1852-yilda Kalugada harbiy oilada tug'ilgan. Peterburgdagi 1-harbiy gimnaziya va Pavlovsk harbiy bilim yurtini tugatib, Orenburg kazak qo'shiniga xizmatga yuborilgan. 1873-yilgi Xiva yurishida va 1875-yilda boshlangan Qo'qon yurishida qatnashgan. Ko'rgan qattiqqo'lliklardan norozi bo'lib, harbiy xizmatni tark etgan va Farg'ona viloyatining Namangan uyezdida boshliq yordamchisi bo'lgan.
1878-yilda xizmatdan ketib, rafiqasi Mariya Vladimirovna bilan Namangan yaqinidagi Nanay qishlog'ida taxminan olti yil dehqonchilik bilan yashagan. Ular o'zbek, qirg'iz, tojik va arab tillarini o'rganib, aholining turmushiga yaqindan tanishgan.
1884-yildan Toshkentda yangi ochilgan rus-tuzem maktabining birinchi o'qituvchisi bo'lgan, so'ngra Turkiston o'qituvchilar seminariyasida mahalliy tillardan dars bergan. 1890–1895-yillarda Sirdaryo, Farg'ona va Samarqand viloyatlarida xalq maktablari inspektori bo'lgan; maktablarni ona tilida o'qitish va o'zbekcha darsliklar bilan isloh qilish tarafdori edi. 1901-yildan Farg'ona viloyati harbiy gubernatori yordamchisi lavozimida ishlagan.
1886-yilda rafiqasi bilan birga Qozonda «Farg'onaning o'troq tuzem aholisi ayollarining turmushi haqida ocherk»ni nashr ettirgan; bu asar Rus geografiya jamiyatining katta oltin medali bilan taqdirlangan. Shu yili «Qo'qon xonligining qisqacha tarixi» ham chiqqan, keyinroq u Parijda frantsuz tiliga tarjima qilingan. Muallif o'zbekcha-ruscha va ruscha-o'zbekcha, shuningdek forscha-ruscha lug'atlar tuzgan; rafiqasi Andijon shevasi grammatikasini yozgan.
1907-yilda Toshkent shahridan II Davlat Dumasiga deputat etib saylanib, sotsial-demokratlar fraksiyasi bilan chiqish qilgan. Duma tarqatilgach Toshkentga qaytib, adabiy ish bilan shug'ullangan; 1913-yilda «Tuzemtsy ranshe i teper» («Mahalliy aholi ilgari va hozir») kitobi alohida nashr bo'lgan.
1917-yil iyulda Muvaqqat hukumatning Turkiston qo'mitasi raisi etib tayinlangan. Noyabrdagi hokimiyat almashuvidan keyin yashirinib yurgan. 1918-yil 20-yanvarda (2-fevralda) Toshkentda vafot etgan.
Ta'lim
- Pavlovsk harbiy bilim yurtiKollej, texnikum
Karyera
- Rossiya imperiyasi Davlat DumasiII Duma deputati (Toshkent shahridan) · 1907–1907
Hayot yo'li
- 1873Xiva yurishi
Yosh ofitser sifatida qatnashgan.
- 1875Qo'qon yurishi
Yurishda qatnashgan, so'ng Namangan uyezdida boshliq yordamchisi bo'lgan.
- 1878Nanay qishlog'i
Xizmatdan ketib, Namangan yaqinidagi qishloqda yashagan, mahalliy tillarni o'rgangan.
- 1884Rus-tuzem maktabi
Toshkentdagi maktabning birinchi o'qituvchisi.
- 1886Etnografik ocherk va tarix
Farg'ona ayollari turmushi haqidagi ocherk va «Qo'qon xonligining qisqacha tarixi» nashr etilgan.
- 1890–1895Xalq maktablari inspektori
Sirdaryo, Farg'ona va Samarqand viloyatlari.
- 1901Farg'ona viloyati
Harbiy gubernator yordamchisi.
- 1907II Davlat Dumasi
Toshkent shahridan deputat.
- 1913«Tuzemtsy ranshe i teper»
Kitob Toshkentda alohida nashr bo'lgan.
- 1917Turkiston qo'mitasi
Muvaqqat hukumatning Turkiston qo'mitasi raisi (iyuldan).
- 1918Vafoti
20-yanvarda (eski uslub) Toshkentda vafot etgan.
Asarlar
- «Farg'onaning o'troq tuzem aholisi ayollarining turmushi haqida ocherk» (1886)Etnografik ocherk (rafiqasi bilan)
- «Qo'qon xonligining qisqacha tarixi» (1886)Tarixiy asar
- «Tuzemtsy ranshe i teper» (1913)Etnografik ocherklar
- O'zbekcha-ruscha va ruscha-o'zbekcha lug'atlarLug'at