Xalil Sulton (Temuriy)
Temuriy hukmdor (1405–1409): Amir Temurning nabirasi, Mironshohning o'g'li; bobosi vafotidan so'ng Samarqand taxtini egallagan, 1409-yilda Shohruhga taxtni boy bergan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- 1384 — 1411
- Otasi:
- Mironshoh
- Turmush o'rtog'i:
- Shodmulk xotun
Biografiya
Xalil Sulton (1384–1411) Temuriylar sulolasiga mansub bo'lib, Amir Temurning nabirasi va Mironshohning o'g'li edi. Uni Temurning bosh xotini Saroy Mulk xonim (Bibixonim) tarbiyalagan. Yoshligidayoq, 15 yoshida, Amir Temurning Hindiston safarida (1399–1400) ishtirok etib o'zini ko'rsatgan, Xitoyga tayyorgarlik ko'rilgan yurishda esa o'ng qanot qo'mondoni bo'lgan.
U quyi tabaqadan chiqqan Shodmulkka uylanib, Amir Temurning g'azabiga uchragan, keyinroq kechirilgan. Temur 1405-yil fevralida vafot etgach, vasiyatga ko'ra taxt vorisi Pirmuhammad deb hisoblanardi, biroq Xalil Sulton 18-martda Samarqandni egallab, o'zini Movarounnahr hukmdori deb e'lon qildi. Bobosidan qolgan xazinadan foydalanib, ayon va amirlarning bir qismini o'z tomoniga og'dirdi.
Ko'p o'tmay Temurga sodiq amirlar, viloyat hokimlari va shahzodalar unga qarshi bosh ko'tardi. Birinchi bo'lib Turkiston va Farg'ona hokimi amir Xudoydod bilan Shayx Nuriddin isyon qildi; uning inisi Mirzo Sulton Husayn daryoning chap qirg'og'idagi viloyatlarda o'z hokimiyatini tikladi; Pirmuhammad esa Nasafga qarab yurdi. Xudoydod O'ratepa va Shohruhiyani qo'lga olib, Samarqand tomon yurdi. Zarafshon bo'yidagi jangda Xalil Sulton mag'lub bo'lib, asirga tushgan.
Manbalarda yozilishicha, u xazinani isrof qilgan, boshqaruvda xotinining fikriga suyangan, yirik mansablarga tasodifan topilgan odamlar qo'yilgan, shu sabab boshqa shahzodalar undan ranjigan. Shundan so'ng Hirotdagi Shohruh ulkan lashkar bilan Zarafshon vodiysiga kirib, Samarqandni egalladi. 1409-yilgi bitimga ko'ra Xalil Sulton Movarounnahrdan voz kechdi va unga Ray berildi. U umrining oxirigacha shu yerda yashadi va 1411-yilda vafot etdi; ziyouz.uz ma'lumotiga ko'ra, undan keyin Shodmulk ham joniga qasd qildi.
Hayot yo'li
- 1384Tug'ildi
Mironshohning o'g'li, Amir Temurning nabirasi.
- 1399–1400Hindiston yurishi
Bobosining yurishida qatnashgan.
- 1405Samarqandni egalladi
18-martda Samarqandda hokimiyatni olib, Movarounnahr hukmdori deb e'lon qilindi.
- 1409Taxtni boy berdi
Shohruh Samarqandni olgach, bitimga ko'ra Movarounnahrdan voz kechdi, Ray berildi.
- 1411Vafot etdi
Rayda vafot etdi.