Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Saroy Mulk xonim

Tarixiy shaxs

Chig'atoy xoni Qozonxonning qizi, Amir Temurning bosh xotini (Bibixonim); Samarqanddagi Bibixonim masjidi va madrasasi bilan bog'liq Temuriylar malikasi.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
Taxallusi:
Bibixonim
Hayot yillari:
taxminan 1341 — taxminan 1408
Otasi:
Qozonxon
Turmush o'rtog'i:
Amir Temur

Biografiya

Saroy Mulk xonim Chig'atoy ulusi xoni Qozonxonning qizi bo'lib, taxminan 1341-yilda tug'ilgan. Otasi taxtdan ag'darilib o'ldirilganda u besh yoshda edi. Voyaga yetgach, 1355-yilda Movarounnahr hukmdori amir Qozog'onning nabirasi amir Husaynga turmushga chiqdi.

1370-yilda Amir Temur Husaynni mag'lub etib, hokimiyatni qo'lga olgach, uning xotinlaridan bir nechtasini, jumladan Saroy Mulk xonimni, iddasi tugagach nikohiga oldi. Chingiziylar xonadoni qizi bilan qarindoshlik Temurga «ko'ragon» (xon kuyovi) unvonini berdi. Saroy Mulk xonim Temur haramida eng yuksak o'rinni egallab, «Bibixonim», ya'ni «katta xonim» nomi bilan tanildi.

Manbalarda u zukko, tadbirkor va saltanat ishlaridan xabardor ayol sifatida tasvirlanadi, ko'pincha Temurning yurishlarida hamroh bo'lgan, ilm ahliga homiylik qilgan. Isfahon qamali paytida zarb uchun mablag' yetishmay qolgani haqidagi rivoyatda uning maslahati bilan suyak pul chiqarilgani aytiladi; bu hikoya «rivoyatlarga ko'ra» keltiriladi. 1404-yilda Samarqandda Temur ispan elchisi Klavixoni qabul qilganda, Saroy Mulk xonim boshchiligidagi xotinlar marosimda qatnashgan, u elchilar sharafiga ziyofat ham bergan.

Rivoyatga ko'ra, u o'z mablag'i hisobiga Samarqandda madrasa qurdirgan; madrasa XVI asr oxirida buzilgan, yonidagi maqbara saqlanib qolgan. Temur Hindiston yurishidan qaytgach (1399–1404) qurdirgan ulkan jome masjidi ham uning nomi bilan «Bibixonim masjidi» deb yuritiladi, ammo masjidni kim va kim uchun qurdirgani haqida tadqiqotchilar fikri turlicha. Temurdan farzandi bo'lmagan, ammo Shohruh Mirzo va nabiralar tarbiyasi unga topshirilgani aytiladi, biroq inglizcha ma'lumotlar Shohruhning onasi boshqa ayol ekanini qayd etadi.

Temur 1405-yilda vafot etgach, taxtga nabirasi Xalil Sulton o'tirdi. Ibn Arabshoh yozishicha, Saroy Mulk xonim 1408-yilda Xalil Sultonning xotini Shodmulk tomonidan zaharlab o'ldirilgan va o'z madrasasi yonidagi maqbaraga dafn etilgan. Boshqa ma'lumotlarda vafot yili 1405–1406 deb ham ko'rsatiladi. Maqbarani 1941-yilda Go'ri Amir qabrlari bilan birga ochishgan.

Hayot yo'li

  1. 1341
    Tug'ilgan (taxminan)

    Chig'atoy xoni Qozonxon xonadonida; boshqa ma'lumotlarda 1343.

  2. 1355
    Amir Husaynga turmushga chiqdi

    Qozog'onning nabirasi amir Husayn nikohiga kirdi.

  3. 1370
    Amir Temur nikohida

    Husayn mag'lub bo'lgach, Temur uni nikohiga oldi; «Bibixonim» unvonini oldi.

  4. 1399
    Bibixonim masjidi qurilishi

    Temur Hindiston yurishidan qaytgach masjid qurdirdi (1399–1404).

  5. 1404
    Klavixo qabuli

    Samarqandda Kastiliya elchisi qabulida xotinlar bilan qatnashdi va ziyofat berdi.

  6. 1408
    Vafoti (taxminan)

    Ibn Arabshoh bo'yicha zaharlab o'ldirilgan; boshqa ma'lumotlarda 1405–1406.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish