Xayriddin Sultonov

Xayriddin Sultonov 1956-yil 19-yanvarda Toshkent viloyati Qibray tumanidagi Tuzel qishlog'ida tug'ilgan. O'rta maktabni 1973-yilda Parkentda bitirgan va Toshkent davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) jurnalistika fakultetiga o'qishga kirib, uni 1978-yilda tamomlagan. Badiiy ijodga yoshligidan qiziqqan: «Chol» nomli ilk hikoyasi 1970-yillarda «Toshkent oqshomi» gazetasida bosilgan.

Hali talaba ekanida «Guliston» jurnalida adabiy xodim bo'lib ishlay boshlagan, keyin bo'lim mudiri bo'lgan (1974–1980). Shu jurnalda yozuvchi Asqad Muxtordan ijod saboqlarini olgan. 1980–1982-yillarda G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida muharrir, 1982–1985-yillarda «Yoshlik» jurnalida bo'lim muharriri va mas'ul kotib, 1985–1993-yillarda yana o'sha nashriyotda bosh muharrir o'rinbosari, so'ng bosh muharrir bo'lib ishlagan.

Birinchi kitobi — «Quyosh barchaga barobar» hikoyalar to'plami 1980-yilda chiqqan. So'ng «Bir oqshom ertagi» (1983), «Onamning yurti» (1987), «Umr esa o'tmoqda» (1988) hikoya va qissalar to'plamlari nashr etilgan. Tarjimon sifatida Antuan de Sent-Ekzyuperi, Yuriy Nagibin, Vasiliy Shukshin, Valentin Rasputin asarlarini o'zbek tiliga o'girgan.

Adib ijodida Zahiriddin Muhammad Bobur siymosi alohida o'rin tutadi: «Boburning tushlari» (1992), muallif o'zi «ma'rifiy roman» deb atagan «Boburiynoma» (1997) va «Saodat sohili» qissasi (2005) shu mavzuga bag'ishlangan. Bobur haqida publitsistik maqolalar, Abdulla Qodiriy va uning romanlari haqida esselar ham yozgan. Uning ssenariylari asosida «Changak», «Moziydan bir sahifa», «Mehrobdan chayon» videofilmlari hamda «Tushlarimda ko'rib yig'layman», «Yolg'iz yodgorim» filmlari suratga olingan; «Sarhovuzning bo'ylarida» (1992) dramasining ham muallifi.

1993-yildan davlat xizmatida. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti devonida Prezident matbuot xizmatining yetakchi va bosh konsultanti, axborot-tahrir xizmatining rahbari bo'lgan, keyin Prezidentning jamoatchilik bilan aloqalar bo'yicha, so'ngra ommaviy axborot vositalari, madaniyat, san'at va ijodiy tashkilotlar masalalari bo'yicha Davlat maslahatchisi lavozimlarida ishlagan. 1999-yilda Oliy Majlisning ikkinchi chaqiriq deputati etib saylangan. 2018-yil avgustida Prezident devoni Prezident Administratsiyasiga aylantirilib, davlat maslahatchisi lavozimlari tugatilgach, Prezidentning maslahatchisi — spichrayteri bo'lib ishlaydi.

Keyingi yillardagi kitoblari orasida «Yo'qchilik va to'qchilik», «Uch yuz oltmish to'rt kun» (2019), «Ko'ngul ozodadur» (2019) bor; asarlari rus, turk, ozarbayjon va qirg'iz tillarida alohida kitob bo'lib chiqqan. 2025-yilda nashr etilgan «Yaldo kechasi» tarixiy romani adabiy mistifikatsiya usulida yozilgan: u go'yo Abdulla Qodiriyning topilgan qo'lyozmasi bo'lib, «O'tkan kunlar» qahramoni Otabek avlodlarining chor mustamlakasi, jadidchilik va sho'rolar davridagi taqdirini hikoya qiladi.

Sultonov 1996-yilda «Shuhrat» medali, 2003-yilda «Mehnat shuhrati» ordeni, 2016-yilda «Fidokorona xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan, 2006-yilda unga «O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan jurnalist» unvoni berilgan. 2026-yil 19-yanvarda, 70 yoshga to'lgan kuni, Prezident farmoni bilan «O'zbekiston xalq yozuvchisi» faxriy unvoniga sazovor bo'lgan.