Хайриддин Султонов

Хайриддин Султонов 1956-йил 19-январда Тошкент вилояти Қибрай туманидаги Тузел қишлоғида туғилган. Ўрта мактабни 1973-йилда Паркентда битирган ва Тошкент давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) журналистика факултетига ўқишга кириб, уни 1978-йилда тамомлаган. Бадиий ижодга ёшлигидан қизиққан: «Чол» номли илк ҳикояси 1970-йилларда «Тошкент оқшоми» газетасида босилган.

Ҳали талаба эканида «Гулистон» журналида адабий ходим бўлиб ишлай бошлаган, кейин бўлим мудири бўлган (1974–1980). Шу журналда ёзувчи Асқад Мухтордан ижод сабоқларини олган. 1980–1982-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир, 1982–1985-йилларда «Ёшлик» журналида бўлим муҳаррири ва масъул котиб, 1985–1993-йилларда яна ўша нашриётда бош муҳаррир ўринбосари, сўнг бош муҳаррир бўлиб ишлаган.

Биринчи китоби — «Қуёш барчага баробар» ҳикоялар тўплами 1980-йилда чиққан. Сўнг «Бир оқшом эртаги» (1983), «Онамнинг юрти» (1987), «Умр эса ўтмоқда» (1988) ҳикоя ва қиссалар тўпламлари нашр этилган. Таржимон сифатида Антуан де Сент-Экзюпери, Юрий Нагибин, Василий Шукшин, Валентин Распутин асарларини ўзбек тилига ўгирган.

Адиб ижодида Заҳириддин Муҳаммад Бобур сиймоси алоҳида ўрин тутади: «Бобурнинг тушлари» (1992), муаллиф ўзи «маърифий роман» деб атаган «Бобурийнома» (1997) ва «Саодат соҳили» қиссаси (2005) шу мавзуга бағишланган. Бобур ҳақида публитсистик мақолалар, Абдулла Қодирий ва унинг романлари ҳақида эсселар ҳам ёзган. Унинг ссенарийлари асосида «Чангак», «Мозийдан бир саҳифа», «Меҳробдан чаён» видеофилмлари ҳамда «Тушларимда кўриб йиғлайман», «Ёлғиз ёдгорим» филмлари суратга олинган; «Сарҳовузнинг бўйларида» (1992) драмасининг ҳам муаллифи.

1993-йилдан давлат хизматида. Ўзбекистон Республикаси Президенти девонида Президент матбуот хизматининг етакчи ва бош консултанти, ахборот-таҳрир хизматининг раҳбари бўлган, кейин Президентнинг жамоатчилик билан алоқалар бўйича, сўнгра оммавий ахборот воситалари, маданият, санъат ва ижодий ташкилотлар масалалари бўйича Давлат маслаҳатчиси лавозимларида ишлаган. 1999-йилда Олий Мажлиснинг иккинчи чақириқ депутати этиб сайланган. 2018-йил августида Президент девони Президент Администрациясига айлантирилиб, давлат маслаҳатчиси лавозимлари тугатилгач, Президентнинг маслаҳатчиси — спичрайтери бўлиб ишлайди.

Кейинги йиллардаги китоблари орасида «Йўқчилик ва тўқчилик», «Уч юз олтмиш тўрт кун» (2019), «Кўнгул озодадур» (2019) бор; асарлари рус, турк, озарбайжон ва қирғиз тилларида алоҳида китоб бўлиб чиққан. 2025-йилда нашр этилган «Ялдо кечаси» тарихий романи адабий мистификация усулида ёзилган: у гўё Абдулла Қодирийнинг топилган қўлёзмаси бўлиб, «Ўткан кунлар» қаҳрамони Отабек авлодларининг чор мустамлакаси, жадидчилик ва шўролар давридаги тақдирини ҳикоя қилади.

Султонов 1996-йилда «Шуҳрат» медали, 2003-йилда «Меҳнат шуҳрати» ордени, 2016-йилда «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан мукофотланган, 2006-йилда унга «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист» унвони берилган. 2026-йил 19-январда, 70 ёшга тўлган куни, Президент фармони билан «Ўзбекистон халқ ёзувчиси» фахрий унвонига сазовор бўлган.