Xudoyberdi To'xtaboyev

Xudoyberdi To'xtaboyev 1932-yil 17-dekabrda Farg'ona viloyatidagi Katta Tag'ob qishlog'ida (hozirgi O'zbekiston tumani) tug'ilgan. Quloqlashtirish yillarida, ikki yoshida otasidan ayrilgan, bobosi va buvisi qo'lida tarbiyalangan, urush yillarida bir muddat bolalar uyida bo'lgan. Bolalikda ko'rgan-kechirganlari keyinchalik «Besh bolali yigitcha» romanida aks etgan.

1949-yilda Qo'qon pedagogika bilim yurtini tamomlab, qishloq maktabida boshlang'ich sinflarga dars bergan. 1950–1955-yillarda O'rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetida o'qigan, so'ng 1955–1958-yillarda Farg'ona viloyatidagi o'rta maktabda o'qituvchi, o'quv ishlari mudiri va direktor bo'lib ishlagan.

1958-yilda jurnalistikaga o'tgan: «Toshkent haqiqati» gazetasida adabiy xodim va bo'lim mudiri (1958–1962), «Sovet O'zbekistoni» gazetasida (1962–1970) va «Guliston» jurnalida (1970–1972) ishlagan, o'n to'rt yil davomida gazetalarda 300 dan ortiq felyeton e'lon qilgan. 1972–1976-yillarda «Yosh gvardiya» nashriyotida bo'lim mudiri va bosh muharrir o'rinbosari, 1977–1980-yillarda «Gulxan» va «Yosh kuch» jurnallarining bosh muharriri bo'lgan; «Sharq yulduzi» jurnalida bosh muharrir o'rinbosari lavozimida ham ishlagan.

Ilk hikoyalar to'plami — «Shoshqaloq» 1961-yilda chiqqan, so'ng «Sir ochildi» (1963) va «Sehrli qalpoqcha» (1964) qissalari nashr etilgan. Yozuvchiga keng shuhrat keltirgan asar — maktab o'quvchisi Hoshimjonning sehrli qalpoqcha bilan boshidan kechirgan kulgili sarguzashtlari haqidagi «Sariq devni minib» romani (1968); 1973-yilda uning davomi «Sariq devning o'limi» chiqqan. Rus tilida «Volshebnaya shapka» nomi bilan nashr etilgan ertak-qissasi 1970-yilda Butunittifoq eng yaxshi bolalar kitobi tanlovida mukofotlangan.

Keyingi yillarda «Besh bolali yigitcha» (1976), Namoz botir va uning safdoshlari taqdiri haqidagi «Qasoskorning oltin boshi» (1981), «Yillar va yo'llar» (1983), «Shirin qovunlar mamlakati» (1986), «Mungli ko'zlar» (1988), «Jannati odamlar» (1996) romanlari nashr etilgan. Asarlari rus, ukrain, nemis, italyan, venger, chex va boshqa ko'plab tillarga tarjima qilingan.

Keyinchalik respublika «Iste'dod» jamg'armasi va «Oltin meros» xalqaro xayriya jamg'armasiga rahbarlik qilgan, ko'p yillar O'zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining bolalar uchun «O'yla, izla, top!» ko'rsatuvini olib borgan. 1982-yilda «O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan madaniyat xodimi» unvoni, 1989-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti, 1991-yilda «O'zbekiston xalq yozuvchisi» unvoni berilgan, 2019-yilda «Fidokorona xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. 2021-yil 21-martda 88 yoshida vafot etgan.