Асосий қисмга ўтиш

Худойберди Тўхтабоев

Ўзбек болалар ёзувчиси ва журналист, мактаб ўқувчиси Ҳошимжоннинг саргузаштлари ҳақидаги «Сариқ девни миниб» романи муаллифи, Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1991).

Биография

Худойберди Тўхтабоев 1932-йил 17-декабрда Фарғона вилоятидаги Катта Тағоб қишлоғида (ҳозирги Ўзбекистон тумани) туғилган. Қулоқлаштириш йилларида, икки ёшида отасидан айрилган, бобоси ва бувиси қўлида тарбияланган, уруш йилларида бир муддат болалар уйида бўлган. Болаликда кўрган-кечирганлари кейинчалик «Беш болали йигитча» романида акс этган.

1949-йилда Қўқон педагогика билим юртини тамомлаб, қишлоқ мактабида бошланғич синфларга дарс берган. 1950–1955-йилларда Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетида ўқиган, сўнг 1955–1958-йилларда Фарғона вилоятидаги ўрта мактабда ўқитувчи, ўқув ишлари мудири ва директор бўлиб ишлаган.

1958-йилда журналистикага ўтган: «Тошкент ҳақиқати» газетасида адабий ходим ва бўлим мудири (1958–1962), «Совет Ўзбекистони» газетасида (1962–1970) ва «Гулистон» журналида (1970–1972) ишлаган, ўн тўрт йил давомида газеталарда 300 дан ортиқ фельетон эълон қилган. 1972–1976-йилларда «Ёш гвардия» нашриётида бўлим мудири ва бош муҳаррир ўринбосари, 1977–1980-йилларда «Гулхан» ва «Ёш куч» журналларининг бош муҳаррири бўлган; «Шарқ юлдузи» журналида бош муҳаррир ўринбосари лавозимида ҳам ишлаган.

Илк ҳикоялар тўплами — «Шошқалоқ» 1961-йилда чиққан, сўнг «Сир очилди» (1963) ва «Сеҳрли қалпоқча» (1964) қиссалари нашр этилган. Ёзувчига кенг шуҳрат келтирган асар — мактаб ўқувчиси Ҳошимжоннинг сеҳрли қалпоқча билан бошидан кечирган кулгили саргузаштлари ҳақидаги «Сариқ девни миниб» романи (1968); 1973-йилда унинг давоми «Сариқ девнинг ўлими» чиққан. Рус тилида «Волшебная шапка» номи билан нашр этилган эртак-қиссаси 1970-йилда Бутуниттифоқ энг яхши болалар китоби танловида мукофотланган.

Кейинги йилларда «Беш болали йигитча» (1976), Намоз ботир ва унинг сафдошлари тақдири ҳақидаги «Қасоскорнинг олтин боши» (1981), «Йиллар ва йўллар» (1983), «Ширин қовунлар мамлакати» (1986), «Мунгли кўзлар» (1988), «Жаннати одамлар» (1996) романлари нашр этилган. Асарлари рус, украин, немис, итальян, венгер, чех ва бошқа кўплаб тилларга таржима қилинган.

Кейинчалик республика «Истеъдод» жамғармаси ва «Олтин мерос» халқаро хайрия жамғармасига раҳбарлик қилган, кўп йиллар Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг болалар учун «Ўйла, изла, топ!» кўрсатувини олиб борган. 1982-йилда «Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими» унвони, 1989-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти, 1991-йилда «Ўзбекистон халқ ёзувчиси» унвони берилган, 2019-йилда «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган. 2021-йил 21-мартда 88 ёшида вафот этган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1949
    Қўқон педагогика билим юрти

    Билим юртини тамомлаб, қишлоқ мактабида бошланғич синфларга дарс берган.

  2. 1950–1955
    Университетда таҳсил

    Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетида ўқиган.

  3. 1955–1958
    Мактабда

    Фарғона вилоятидаги ўрта мактабда ўқитувчи, ўқув ишлари мудири ва директор бўлиб ишлаган.

  4. 1958–1962
    «Тошкент ҳақиқати» газетаси

    Адабий ходим, сўнг бўлим мудири; фельетонлари билан танилган.

  5. 1961
    «Шошқалоқ»

    Илк ҳикоялар тўплами нашр этилган.

  6. 1962–1970
    «Совет Ўзбекистони» газетаси

    Республика газетасида (ҳозирги «Ўзбекистон овози») ишлаган.

  7. 1968
    «Сариқ девни миниб»

    Ёзувчига кенг шуҳрат келтирган роман нашр этилган.

  8. 1970
    Бутуниттифоқ танлови мукофоти

    Рус тилида «Волшебная шапка» номи билан чиққан эртак-қисса энг яхши болалар китоби танловида мукофотланган.

  9. 1972–1976
    «Ёш гвардия» нашриёти

    Бўлим мудири, 1974–1976-йилларда бош муҳаррир ўринбосари.

  10. 1977–1980
    «Гулхан» ва «Ёш куч» журналлари

    Болалар ва ёшлар журналларининг бош муҳаррири бўлган.

  11. 1989
    Ҳамза номидаги Давлат мукофоти

    Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган.

  12. 1991
    Ўзбекистон халқ ёзувчиси

    «Ўзбекистон халқ ёзувчиси» фахрий унвони берилган.

Китоблар

  • «Шошқалоқ»
    1961 · Ҳикоялар тўплами

    Ёзувчининг илк китоби.

  • «Сеҳрли қалпоқча»
    1964 · Эртак-қисса
  • «Сариқ девни миниб»
    1968 · Роман

    Мактаб ўқувчиси Ҳошимжоннинг сеҳрли қалпоқча билан бошидан кечирган кулгили саргузаштлари; ёзувчининг энг машҳур асари, кўплаб тилларга таржима қилинган.

  • «Сариқ девнинг ўлими»
    1973 · Роман

    «Сариқ девни миниб»нинг давоми: милиция мактабини битирган Ҳошимжон сеҳрли қалпоқ ёрдамида жиноятчиларга қарши курашади.

  • «Омонбой билан Давронбой саргузашти»
    1974 · Қисса
  • «Беш болали йигитча»
    1976 · Роман

    Муаллифнинг болалик хотиралари асосида ёзилган, ўсмир Орифжон ҳикоя қиладиган роман.

  • «Қасоскорнинг олтин боши»
    1981 · Тарихий роман

    Халқ қаҳрамони Намоз ботир ва унинг сафдошлари тақдири ҳақида.

  • «Йиллар ва йўллар»
    1983 · Роман
  • «Ширин қовунлар мамлакати»
    1986 · Эртак-роман
  • «Мунгли кўзлар»
    1988 · Роман

    Ўсмир тилидан ҳикоя қилинадиган, бир оила фожиаси ҳақидаги роман — ёзувчининг энг ғамгин асарларидан бири.

  • «Жаннати одамлар»
    1996 · Роман

Фильмография

НомиЙил
Сеҳрли қалпоқча2012
Худойберди Тўхтабоев (1932–2021) — Ёзувчи | Shaxs.uz