Xudoybergan Devonov

Xorazmlik fotograf va kinooperator, o'zbek hujjatli kinosi va fotosuratining ilk ustalaridan biri; 1930-yillar qatag'onlari qurboni, 1958-yilda oqlangan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Rejissyor
Tug'ilgan:: 1879 — 1938
Tug'ilgan joy:: Xiva, Xorazm
Otasi:: Nurmuhammad Devonov

Biografiya

Xudoybergan Devonov 1879-yilda Xivada, Xiva xonligi mulklarini boshqargan Nurmuhammad Devonov oilasida dunyoga kelgan. U Xivada maktab ko'rgan, arab tilini o'rgangan, she'r yozishga qiziqqan, ko'plab o'zbek cholg'u asboblarini chalgan; oilaviy bog'ida qirqqa yaqin navli atirgul yetishtirgan.

Hayotida burilish Xiva yaqinidagi nemis-mennonitlar jamoasi oqsoqoli Vilgelm Penner bilan uchrashuvdan boshlangan: Penner unga suratga olishni o'rgatgan. Diniy qoidalar jonli mavjudotlarning tasvirini man etgan muhitda Devonov xonlikdagi birinchi fotograf bo'lgan. Unga vazir Islomxo'janing homiyligi yordam bergan va u xon devoni xizmatida ishlagan.

1908-yilda u Xiva xonligi vakillari bilan Sankt-Peterburgga borgan va u yerda ikki oy qolib, rus fotograflaridan saboq olgan, kino suratga olish va namoyish qilishni o'rgangan. Vatanga u foto va kino asboblari, jumladan "Pate" kinokamerasi bilan qaytgan. O'zbek kinosining tarixi odatda aynan shu yildan boshlanadi.

1910-yilda u Xiva xoni Asfandiyorning aravada chiqishini suratga olgan; bu o'zbek hujjatli kinosining birinchi lavhasi hisoblanadi. Keyin Xiva me'moriy yodgorliklarini va Turkiston manzaralarini tasvirga tushirgan. Xorazm Xalq Sovet Respublikasi tuzilgach (1920) u moliya sohasida mas'ul lavozimda ishlagan, keyinchalik "Sovkino"ning Xorazmdagi muxbiri bo'lgan, lavhalarini Moskvaga jo'natib turgan; ular kinojurnallarda chiqqan.

1937-yil 17-avgustda Devonov qamoqqa olingan. "Memorial" ma'lumotlariga ko'ra, 1938-yil 5-oktabrda SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasi uni o'limga hukm qilgan va o'sha kuni otilgan; ayrim nashrlarda esa uning vafoti 1940-yilda Yangiyo'ldagi lagerda yuz bergan deyiladi. U 1958-yilda oqlangan.

Suratga olgan materiallarining ko'p qismi hibsga olinganidan keyin yo'q qilingan. Qolgani Krasnogorskdagi Rossiya kino-foto hujjatlari arxivida va Urganchdagi Devonovlar oilaviy arxivida saqlanadi. 2009-yilda Toshkentda uning tug'ilganiga 130 yil to'lishiga bag'ishlangan fotoko'rgazma o'tkazilgan; Urganchdagi kinoteatr va Xivadagi ko'cha uning nomini olgan.

Karyera

Xiva xon saroyi
Xon devoni xodimi, fotograf · Xiva
«Sovkino» kinokorxonasi
Xorazmdagi muxbir

Hayot yo'li

1879
Xivada tug'ilgan
Xiva xonligi mulklarini boshqargan Nurmuhammad Devonov oilasida.
1908
Sankt-Peterburgga safar
Xiva xonligi vakillari bilan borib, ikki oy fotografiya va kino san'atini o'rgangan; kinokamera bilan qaytgan.
1910
Birinchi hujjatli lavha
Xon Asfandiyorning aravada chiqishini suratga olgan.
1913
«Yurtimiz me'moriy yodgorliklari»
114 metrlik kinolavha.
1916
«Turkiston ko'rinishlari»
Taxminan 100 metrlik kinolavha.
1920-yillar
Xorazm Xalq Sovet Respublikasida
Respublika moliya xizmatida mas'ul lavozimda ishlagan.
1920-yillar
«Sovkino» muxbiri
Xorazm lavhalarini Moskvaga jo'natgan; ular kinojurnallarda chiqqan.
1937
Qamoqqa olingan
17-avgustda hibsga olingan.
1938
Hukm va o'lim
«Memorial» ma'lumotiga ko'ra, 5-oktabrda Harbiy kollegiya hukmi bilan otilgan.
1958
Oqlangan
Vafotidan keyin ayblovlardan tozalangan.
2009
Yubiley ko'rgazmasi
Toshkentda tug'ilganining 130 yilligiga bag'ishlangan fotoko'rgazma.

Filmografiya

Nomi	Rol	Yil
Xon Asfandiyorning aravada chiqishi	Kinooperator	1910
Yurtimiz me'moriy yodgorliklari	Kinooperator	1913
Turkiston ko'rinishlari	Kinooperator	1916
Xiva va xivaliklar	Kinooperator	—

Meros

Devonov Xorazmdagi birinchi fotograf va kinooperator, o'zbek hujjatli kinosi tarixi aynan uning ishidan boshlanadi. Uning plyonkalari va fotolavhalari Xiva xonligi va Xorazm Respublikasi davrining kam saqlangan ko'rinishlaridan biri.

Davr: Xiva xonligining so'nggi davri va Xorazm Xalq Sovet Respublikasi

Xiva vakillari bilan Peterburgga safar (1908)
Oqlanish (1958)
Tug'ilganining 130 yilligiga bag'ishlangan ko'rgazma (2009)