Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Zafar Diyor
Tuzatish taklif qilish

Zafar Diyor

O'zbek bolalar shoiri va dramaturgi, «Qo'shiqlar» va «Chaman» to'plamlari, «Mashinist» dostoni, «Baxtli yoshlik» va «Uch og'ayni» pyesalari muallifi; o'zbek bolalar adabiyotida doston janrini boshlab berganlardan biri.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir, Dramaturg, Bolalar yozuvchisi
Tug'ilgan:
1912 — 14 aprel 1946
Tug'ilgan joy:
Chust tumani, Namangan

Biografiya

Zafar Diyor 1912-yilda Namangan viloyatining hozirgi Chust tumanidagi Samsoqtepa qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. 1916-yilda oila Toshkentga ko'chib kelgan; bu yerda otasi dalada, onasi bosmaxonada ishlagan. Bola 1923-yildan eski usuldagi maktabda o'qigan, 1925-yildan esa bolalar uyida tarbiyalangan.

1927-yilda u Narimonov nomidagi pedagogika texnikumiga o'qishga kirgan (Sobir Mirvaliyev uni Narimonov nomli o'zbek erlar bilim yurti deb ataydi); keyinchalik texnikum Samarqandga ko'chirilgan. Dastlabki she'rlari bilim yurtining devoriy gazetasida chiqqan, bosma nashrdagi birinchi she'ri esa yosh shoirlarning «Qurilish kuylari» to'plamiga kirgan. 1920-yillar oxiri va 1930-yillar boshida uning she'rlari «Yosh kuch» jurnali va boshqa bolalar hamda yoshlar nashrlarida muntazam bosilib turgan. 1933-yilda texnikumni a'lo baholar bilan tamomlab, o'sha yerda adabiyot o'qituvchisi bo'lib qolgan. Shu yili «Qo'shiqlar» nomli birinchi to'plami nashr etilgan.

1934-yilda Toshkentga qaytib, bolalar gazetasi «Lenin uchquni»da (hozirgi «Tong yulduzi») adabiy xodim, 1936–1941-yillarda esa mas'ul kotib bo'lib ishlagan. Bir vaqtda Toshkent davlat pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida o'qib, uni 1941-yilda tamomlagan. 1935-yilda yozilgan «Mashinist» dostoni uning ilk mashhur asarlaridan biri bo'lgan, so'ng «Tantana» (1938), «She'rlar» (1939), «Muborak» (1940) to'plamlari chiqqan. Adabiyotshunoslar Zafar Diyorni o'zbek bolalar adabiyotida doston janrini boshlab berganlardan biri deb hisoblaydi: u «Mashinist», «Kazbek», «Madriddan kelgan mehmon» dostonlarini, «Burgut», «Yangi ertak» kabi ertak-dostonlarni yozgan.

Uning she'rlarining ko'pchiligi maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalarga atalgan: «Kapalak», «To'p», «Bog'chamiz», «Gunafsha» kabi she'rlar besh-olti bo'g'inli qisqa, o'ynoqi misralardan tuzilgan va oson yodlanadi. U bilan gazetada birga ishlagan yozuvchi Hakim Nazir xotiralarida yozishicha, Zafar Diyor maktablar, bolalar uylari va bog'chalarga tez-tez borib, yangi she'rlarini bolalarga o'qib bergan va qaysilari ularga ko'proq yoqqanini kuzatgan.

1941-yildan umrining oxirigacha «Qizil O'zbekiston» (hozirgi «O'zbekiston ovozi») gazetasida adabiy xodim va bo'lim mudiri bo'lib ishlagan. Urush yillarida «Bizning qurolimiz» (1941), «Bizning oila» (1942), «Sovg'a» (1944) to'plamlari chiqqan. Shu davrda yozilgan «Qurol bering menga ham!» she'ri Hamid Olimjonning «Qo'lingga qurol ol!» she'ri bilan hamohang; «Kichkina jangchi», «Otam kelar yaqinda» she'rlari va «Ona allasi» (1942) qo'shig'ida front ortidagi bolalar hayoti va orzulari aks etgan.

Zafar Diyor bolalar sahnasi uchun ham yozgan: «Baxtli yoshlik», «Uch og'ayni», «Yosh vatanparvarlar», «Omonat» pyesalarida bolalar o'rtasidagi do'stlik va birodarlik mavzusi yoritilgan. «Cho'pon qizi» kabi hikoyalar, «Abay o'lanlari» singari adabiy-tanqidiy maqolalar muallifi bo'lgan, badiiy tarjima bilan ham shug'ullangan.

Zafar Diyor 1946-yil 14-aprelda Toshkentda vafot etgan. Vafotidan keyin «Kichkina bog'bon haqida doston» (1947), maktabgacha yoshdagi bolalar uchun she'r, ertak va dostonlar jamlangan «Chaman» (1948), «Gunafsha» (1952), «Asarlar» (1954), «Qanotli do'stlar» (1958) va «Suv bilan suhbat» (1976) kitoblari nashr etilgan. 1954-yilda N. V. Vladimirova u haqda tanqidiy-biografik ocherk yozgan; she'rlari bolalar adabiyoti darsliklari va majmualariga kiritilgan.

Ta'lim

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1912
    Tug'ilishi

    Namangan viloyati, hozirgi Chust tumanidagi Samsoqtepa qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan.

  2. 1916–1927
    Toshkentdagi bolalik

    Oila Toshkentga ko'chib kelgan; eski usuldagi maktabda o'qigan, 1925-yildan bolalar uyida tarbiyalangan.

  3. 1927–1933
    Pedagogika texnikumi

    Narimonov nomidagi pedagogika texnikumida o'qigan; ilk she'rlari yosh shoirlarning «Qurilish kuylari» to'plamida bosilgan.

  4. 1933
    «Qo'shiqlar»

    Birinchi she'rlar to'plami chiqqan; texnikumni a'lo baholar bilan tamomlab, u yerda adabiyotdan dars bergan.

  5. 1934–1941
    «Lenin uchquni» gazetasi

    Bolalar gazetasida adabiy xodim, 1936-yildan mas'ul kotib.

  6. 1935
    «Mashinist» dostoni

    Bolalar uchun yozilgan dastlabki mashhur dostoni.

  7. 1938–1941
    Pedagogika instituti

    Toshkent davlat pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida o'qigan.

  8. 1941–1946
    «Qizil O'zbekiston» gazetasi

    Adabiy xodim va bo'lim mudiri.

  9. 1941–1944
    Urush yillari ijodi

    «Bizning qurolimiz», «Bizning oila», «Sovg'a» to'plamlari chiqqan.

  10. 1946
    Vafoti

    14-aprelda Toshkentda vafot etgan.

  11. 1947–1976
    Vafotidan keyingi nashrlar

    «Kichkina bog'bon haqida doston», «Chaman», «Asarlar», «Suv bilan suhbat» kitoblari chiqqan.

Asarlar

  • «Qo'shiqlar» (1933)
    She'rlar to'plami

    Shoirning birinchi to'plami; unda Vatan, baxtli bolalik va ilm-ma'rifat kuylanadi.

  • «Mashinist» (1935)
    Doston

    Ilm va hunarga intilgan yosh Ashur haqida; shoirning ilk mashhur asarlaridan.

  • «Tantana» (1938)
    She'rlar to'plami

    1930-yillar oxiridagi she'rlari jamlangan to'plam.

  • «She'rlar» (1939)
    She'rlar to'plami

    Bolalar uchun yozilgan she'rlar to'plami.

  • «Bizning qurolimiz» (1941)
    She'rlar to'plami

    Urushning birinchi yilida chiqqan to'plam.

  • «Bizning oila» (1942)
    She'rlar to'plami

    Urush yillaridagi she'rlar to'plami.

  • «Sovg'a» (1944)
    She'rlar to'plami

    Hayotligida chiqqan so'nggi to'plamlaridan biri.

  • «Baxtli yoshlik»
    Pyesa

    Bolalar o'rtasidagi do'stlik haqidagi sahna asari.

  • «Uch og'ayni»
    Pyesa

    Bolalarning birodarlik tuyg'ulari haqidagi sahna asari.

  • «Kichkina bog'bon haqida doston» (1947)
    Doston

    Bog' barpo etish va uni parvarish qilish haqida; vafotidan keyin nashr etilgan.

  • «Chaman» (1948)
    To'plam

    Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun she'r, ertak va dostonlar.

  • «Suv bilan suhbat» (1976)
    She'rlar to'plami

    Ariqdagi suv bilan suhbatlashgan bola haqidagi she'r nomi bilan atalgan kitob.

Meros

O'zbek bolalar adabiyoti tarixiga oid darslik va qo'llanmalarda Zafar Diyor 1930-yillarda yetishib chiqqan bolalar shoirlari va dramaturglarining yetakchi vakillaridan biri sifatida o'rganiladi. U maktabgacha yoshdagi bolalar uchun qisqa, o'ynoqi she'rlar yozgan va bolalar uchun doston yaratgan dastlabki shoirlardan biri hisoblanadi. «Kapalak», «To'p», «Gunafsha» kabi she'rlari bolalar uchun to'plam va o'quv kitoblarida qayta-qayta bosilgan.

Davr: 1930–1940-yillar o'zbek bolalar adabiyoti
  • «Kichkina bog'bon haqida doston» nashr etilgan (1947)
  • Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun «Chaman» to'plami chiqqan (1948)
  • «Asarlar» to'plami va N. V. Vladimirovaning tanqidiy-biografik ocherki chiqqan (1954)
  • «Suv bilan suhbat» kitobi nashr etilgan (1976)
Zafar Diyor (1912–1946) — Yozuvchi | Shaxs.uz