Бухоро вилояти
Ушбу ҳудудда туғилган машҳурлар (173 та)
Бухоро вилояти — Ўзбекистоннинг жануби-ғарбидаги вилоят, ҳудудининг катта қисми Қизилқум чўлидан иборат. Маркази — қадимий Бухоро шаҳри; вилоят табиий газ конлари, қоракўлчилик ва меъморий обидалари билан танилган.
- Аҳолиси
- 2 107 035 киши (2026)
- Майдони
- 40 300 км²
- Аҳоли зичлиги
- 52 киши/км²
- Маъмурий маркази
- Бухоро
- Ташкил топган
- 1938
Шунингдек машҳур
Шаҳар ва туманлар (12)
Жой ҳақида — Бухоро вилояти
Тарихи
Бухоро воҳаси қадимдан ўтроқ деҳқончилик ва савдо маркази бўлган. Воҳада Пойкенд, Варахша, Вардонзе каби қадимий шаҳарларнинг харобалари сақланиб қолган; Варахшадаги саройдан топилган деворий суратлар Суғд санъатининг нодир намуналаридан ҳисобланади.
VIII аср бошида воҳа араблар томонидан забт этилди. IX–X асрларда Бухоро Сомонийлар давлатининг пойтахти бўлиб, бутун Мовароуннаҳрнинг илм ва маданият марказига айланди. Кейинчалик ҳудуд Қорахонийлар, Хоразмшоҳлар, мўғуллар ва Темурийлар ҳукмронлигини бошдан кечирди.
XVI асрдан Бухоро Шайбонийлар асос солган хонликнинг, XVIII аср ўрталаридан эса Манғитлар сулоласи бошқарган Бухоро амирлигининг пойтахти бўлди. 1868-йилдан амирлик Россия империясига қарам бўлиб қолди, 1920-йилда эса амирлик тугатилиб, Бухоро Халқ Совет Республикаси тузилди; 1924-йилги миллий чегараланишдан кейин ҳудуд Ўзбекистон ССР таркибига кирди.
Бухоро вилояти 1938-йил 15-январда ташкил этилди. Дастлаб у анча кенг бўлиб, ҳозирги Қашқадарё ва Сурхондарё ерларининг бир қисмини ҳам ўз ичига олган; бу ҳудудлар 1940-йилларда алоҳида вилоятларга ажратилди. 1982-йилда вилоятнинг шимолий туманларидан Навоий вилояти ташкил топди.
XX аср ўрталарида Газли атрофида йирик газ конларининг очилиши вилоят иқтисодини ўзгартирди. 1993-йилда Бухоронинг тарихий маркази ЮНЕСКО Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилди, 1997-йилда шаҳарнинг 2500 йиллиги нишонланди. Бугун вилоят газ саноати, пахтачилик, ҳунармандчилик ва туризм билан ривожланмоқда.
Географияси
Вилоят Ўзбекистоннинг жануби-ғарбида жойлашган. Шимоли-ғарбда Хоразм вилояти ва Қорақалпоғистон Республикаси, шимол ва шарқда Навоий вилояти, жануби-шарқда Қашқадарё вилояти билан чегарадош; жануби-ғарбда Туркманистон билан давлат чегараси ўтади. Майдони тахминан 40 минг км² бўлиб, мамлакатдаги энг катта вилоятлардан бири.
Ҳудуднинг асосий қисми Қизилқум чўлининг қумли текисликлари ва алоҳида қолдиқ тоғлардан иборат. Аҳоли ва деҳқончилик Зарафшон дарёсининг қуйи оқимидаги воҳаларда — Бухоро, Ғиждувон ва Қоракўл воҳаларида тўпланган. Зарафшон суви бу ергача кам етиб келади, шунинг учун воҳалар Амударёдан сув оладиган Аму-Бухоро машина каналига таянади. Тўдакўл ва Қуйимозор сув омборлари, Денгизкўл каби кўллар ҳам бор.
Иқлими кескин континентал ва қуруқ: ёзи узоқ ва жазирама (июлнинг ўртача ҳарорати тахминан 28–32 °C), қиши нисбатан совуқ, январнинг ўртача ҳарорати 0 °C атрофида. Йилига ўртача 100–150 мм атрофида ёғин тушади, асосан қиш ва баҳорда.
Ер ости бойликлари орасида табиий газ ва нефт (Газли ва бошқа конлар), графит, бентонит, мармар ва оҳактош бор. Чўл яйловларида қадимдан қоракўл қўйчилиги ривожланган.
Диққатга сазовор жойлари
- Бухоронинг тарихий маркази — ЮНЕСКО рўйхатидаги шаҳар маркази: Арк қалъаси, Пои Калон мажмуаси, Сомонийлар мақбараси ва ўнлаб мадрасалар.
- Баҳоуддин Нақшбанд мажмуаси — Когон туманидаги Қасри Орифонда, Нақшбандия тариқати асосчиси қабри атрофида шаклланган зиёратгоҳ.
- Чор Бакр — Бухоро яқинидаги Сумитан қишлоғида жойлашган XVI аср мақбара ва масжидлар шаҳристони.
- Ситораи Моҳи Хоса — Бухоро амирларининг XIX–XX асрлар бўсағасида қурилган шаҳар ташқарисидаги ёзги саройи.
- Вобкент минораси — XII аср охирида қурилган, сиртидаги ғишт нақшлари билан машҳур баланд минора.
- Ғиждувондаги Улуғбек мадрасаси — 1430-йилларда Абдухолиқ Ғиждувоний қабри ёнида қурилган, Улуғбек бунёд этган учта мадрасанинг энг кичиги.
- Варахша — Жондор туманидаги қадимий шаҳар харобалари; бу ердан Суғд даври сарой деворий суратлари топилган.
- Пойкенд — Қоракўл туманидаги «савдогарлар шаҳри» деб аталган қадимий шаҳар харобалари ва археологик қўриқхона.
Чегарадош: Навоий · Хоразм · Қашқадарё · Қорақалпоғистон
Манбалар: Wikidata · Wikipedia (uz) · Wikipedia (ru) · Wikipedia (en) · stat.uz · stat.uz · constitution.uz · gov.uz