Фарғона вилояти
Ушбу ҳудудда туғилган машҳурлар (239 та)
Фарғона вилояти — Фарғона водийсининг жанубий ва марказий қисмини эгаллаган, аҳолиси бўйича мамлакатдаги энг йирик вилоятлардан бири. Қўқон, Марғилон, Риштон каби ҳунармандчилик шаҳарлари шу ерда; маркази — Фарғона.
- Аҳолиси
- 4 223 000 киши (2026)
- Майдони
- 6 760 км²
- Аҳоли зичлиги
- 625 киши/км²
- Маъмурий маркази
- Фарғона
- Ташкил топган
- 1938
Шунингдек машҳур
Шаҳар ва туманлар (16)
Жой ҳақида — Фарғона вилояти
Тарихи
Водий жанубида одамлар тош давридан яшаб келган: Катта Фарғона канали қазилаётганда бронза ва илк темир даври ёдгорликлари топилган. Қува шаҳри X–XI асрларда водийдаги энг гуллаган шаҳарлардан бири бўлган, Марғилон ҳам шу даврдан маълум.
1709-йилда водийнинг ғарбида Қўқон хонлигига асос солинди. XIX аср бошларида хонлик Тошкент ва қўшни ерларни ҳам эгаллаб, Марказий Осиёдаги кучли давлатлардан бирига айланди; Қўқон эса илм ва ҳунармандчилик маркази сифатида танилди.
1876-йилда Россия империяси хонликни тугатиб, унинг ўрнида Фарғона вилоятини тузди. Маъмурий марказ сифатида Марғилон ёнида Янги Марғилон шаҳри қурилди — бугунги Фарғона. Темир йўл ва пахта тозалаш заводлари водийни империянинг пахта базасига айлантирди.
Совет даврида, 1938-йил 15-январда Ўзбекистон ССР таркибида Фарғона вилояти ташкил этилди; 1941-йилда ундан Андижон ва Наманган вилоятлари ажратиб олинди. 1939-йилда халқ ҳашари билан қазилган Катта Фарғона канали водий хўжалигини тубдан ўзгартирди, нефтни қайта ишлаш ва кимё саноати ривожланди.
Бугун вилоят 15 туман ва тўрт вилоятга бўйсунувчи шаҳар — Фарғона, Қўқон, Марғилон ва Қувасойдан иборат.
Географияси
Вилоят Фарғона водийсининг жанубий ярмида жойлашган. Шимолда Наманган, шарқда Андижон вилояти билан, жануб ва шарқда Қирғизистон, ғарбда Тожикистон билан чегарадош. Қирғизистон ҳудудида вилоятга қарашли Сўх ва Шоҳимардон эксклавлари бор. Майдони тахминан 6,8 минг км².
Шимолий қисми Сирдарё бўйидаги паст текислик ва чўл-қумли массивлар, жануби эса Олой ва Туркистон тизмалари этагидаги адирлардан иборат. Тоғлардан Исфара, Сўх, Шоҳимардонсой, Исфайрамсой каби дарёлар тушиб келади; Сирдарё вилоятнинг шимоли-ғарбий чегараси бўйлаб оқади. Катта Фарғона канали суғориш тизимининг асосини ташкил этади.
Иқлими континентал: ёзи узоқ ва иссиқ, қиши қисқа. Ёғин кам — ғарбда йилига тахминан 100 мм, шарқда 170 мм, тоғ этакларида 270 мм гача тушади. Ғарбий қисмида кучли „Қўқон шамоли“ эсади, ёзда эса иссиқ гармсел бўлиб туради.
Табиий бойликлардан нефт, газ ва қурилиш хомашёси қазиб олинади. Унумдор суғориладиган ерларда пахта, ғалла, узум, мева ва пилла етиштирилади.
Диққатга сазовор жойлари
- Худоёрхон ўрдаси — Қўқондаги XIX аср хон саройи; кошинли пештоқи ва ҳовлиларида бугун ўлкашунослик музейи жойлашган.
- Қўқон Жоме масжиди — ўймакор ёғоч устунли кенг айвони билан машҳур масжид.
- Марғилон — атлас ва адрас тўқиш анъаналари сақланган қадимий шаҳар; „Ёдгорлик“ ипак фабрикасида қўлда тўқиш жараёнини кўриш мумкин.
- Риштон — кўк-яшил сирли сопол идишлари билан дунёга танилган кулоллар шаҳри.
- Фарғона шаҳридаги Ал-Фарғоний боғи — водийдан чиққан IX аср астрономига бағишланган ёдгорликли катта боғ.
- Катта Фарғона канали — 1939-йилда қазилган, водийни кесиб ўтувчи асосий суғориш иншооти.
- Шоҳимардон — Олой тоғларидаги эксклав, салқин даралари ва Кўликуббон кўли билан севимли дам олиш жойи.
- Қувасой — тоғ этагидаги саноат шаҳри, атрофи манзарали адирлар билан ўралган.
Манбалар: stat.uz · farstat.uz · Wikidata · Wikipedia (uz) · Wikipedia (ru) · Wikipedia (en) · gov.uz