Тошкент
Ушбу ҳудудда туғилган машҳурлар (750 та)
Тошкент — Ўзбекистон пойтахти ва мамлакатнинг энг йирик шаҳри, вилоят мақомига эга. Чирчиқ водийсидаги қадимий Чоч воҳасида жойлашган, Марказий Осиёнинг муҳим сиёсий, иқтисодий ва маданий маркази.
- Аҳолиси
- 3 178 100 киши (2026)
- Баландлиги
- денгиз сатҳидан 455 м
Шунингдек машҳур
Шаҳар ва туманлар (4)
Жой ҳақида — Тошкент
Тарихи
Тошкент воҳаси қадимдан Чоч (Шош) номи билан маълум. Бу ном III асрдаги Сосоний шоҳ Шопур I битикларида учрайди; воҳа ҳукмдорлари ўз тангаларини зарб қилган. Илк ўрта асрларда шаҳар Бинкат деб аталган ва Буюк ипак йўлидаги гавжум савдо бекатларидан бири бўлган.
„Тошкент“ номи XI аср манбаларида, жумладан Беруний асарларида қайд этилган. Шайбонийлар даврида бу ерда Бароқхон ва Кўкалдош мадрасалари қад кўтарди. XVIII асрда шаҳар тўрт даҳадан иборат мустақил шаҳар-давлатга айланди, XIX аср бошида эса Қўқон хонлиги таркибига кирди.
1865-йилда Тошкентни Россия қўшинлари эгаллади, у Туркистон генерал-губернаторлигининг маркази бўлди. Эски шаҳар ёнида тўғри кўчали янги қисм барпо этилди, 1899-йилда темир йўл етиб келди.
1930-йилдан Тошкент Ўзбекистон ССР пойтахти. Иккинчи жаҳон уруши йилларида бу ерга кўплаб заводлар ва юз минглаб одамлар эвакуация қилинди. 1966-йил 26-апрелдаги зилзиладан сўнг шаҳарнинг катта қисми қайта қурилади; 1977-йилда Марказий Осиёдаги биринчи метро очилди.
1991-йилдан Тошкент мустақил Ўзбекистоннинг пойтахти. Бугун у 12 тумандан иборат бўлиб, янги мавзелар, ишбилармонлик марказлари ва метро линиялари билан кенгайиб бормоқда.
Географияси
Шаҳар мамлакатнинг шимоли-шарқида, Ғарбий Тяншан этакларидаги Чирчиқ дарёси водийсида, денгиз сатҳидан 440–480 м баландликда жойлашган. Уни ҳар томондан Тошкент вилояти ўраб туради, Қозоғистон чегараси эса шаҳар чеккасига яқин. Шарқ ва шимоли-шарқда Чотқол ва Қурама тизмалари кўтарилади.
Чирчиқдан чиқарилган Бўзсув, Анҳор, Салор, Қорасув каби каналлар шаҳар бўйлаб оқиб, унинг микроиқлимини юмшатади ва кўплаб боғ ва хиёбонларни сув билан таъминлайди.
Иқлими континентал: ёзи узоқ, иссиқ ва қуруқ, июлнинг ўртача ҳарорати 27 °C дан юқори; қиши қисқа, аммо вақти-вақти билан қорли ва совуқ, январнинг ўртача ҳарорати 0 °C атрофида. Йилига 360–390 мм ёғин тушади, асосан қиш ва баҳорда.
Диққатга сазовор жойлари
- Ҳазрати Имом мажмуаси — эски шаҳардаги диний марказ: Бароқхон мадрасаси, Қаффол Шоший мақбараси ва қадимий Усмон Қуръони сақланадиган кутубхона.
- Кўкалдош мадрасаси — XVI асрда қурилган, Чорсу ёнидаги йирик мадраса.
- Чорсу бозори — катта кўк гумбаз остидаги шаҳарнинг энг машҳур бозори.
- Амир Темур хиёбони ва Темурийлар тарихи музейи — шаҳар марказидаги майдон ва гумбазли музей биноси.
- Алишер Навоий номидаги Катта театр — 1947-йилда очилган опера ва балет театри, миллий нақшлар билан безатилган.
- Минор масжиди — Анҳор бўйидаги оқ мармар билан қопланган масжид.
- Тошкент телеминораси — баландлиги 375 м, кузатув майдони ва айланувчи ресторани бор минора.
- Тошкент метроси — ҳар бир бекати ўзига хос безатилган, Марказий Осиёдаги биринчи метро.
- Мустақиллик майдони — байрам тадбирлари ўтадиган бош майдон ва унинг атрофидаги боғлар.
- Шайх Хованди Тоҳур мажмуаси — эски шаҳардаги XIV–XV асрларга оид мақбаралар мажмуаси.
Чегарадош: Тошкент вилояти
Манбалар: stat.uz · Wikidata · Wikipedia (uz) · Wikipedia (ru) · Wikipedia (en) · tashkent.uz