Бегали Қосимов
Адабиётшунос олим, филология фанлари доктори, профессор; жадидчилик ва миллий уйғониш даври адабиётини ўрганган, шу йўналишдаги кафедрага асос солган.
- Фаолият:
- Олим, Педагог, Филолог
- Туғилган:
- 19 декабр 1942(61 ёш) ♐ — 25 сентабр 2004
- Туғилган жой:
- Касби тумани, Қашқадарё
Биография
Бегали Қосимов 1942-йил 19-декабрда Қашқадарё вилояти Касби туманидаги Денов қишлоғида туғилган. Ўрта мактабни ўз қишлоғида тугатгач, 1958-йилда Тошкент давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетига ўқишга кирган ва 1963-йилда уни битирган, шу йили аспирантурага қабул қилинган.
Матбуотда 1964-йилдан чиқа бошлаган: биринчи мақоласи «Сирдарё ҳақиқати» газетасида босилган, 1967-йилда эса Мирмуҳсин Шермуҳаммедов (Фикрий) ҳақидаги кичик монографияси нашр этилган. Айнан шу адиб ва унинг адабий муҳити номзодлик диссертацияси (1968) мавзуси бўлган. 1966-йилдан Тошкент давлат университетининг ўзбек адабиёти кафедрасида ўқитувчи, катта ўқитувчи, кейин доцент бўлиб ишлаган.
1980-йилда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлган. 1984-йилда XX аср бошидаги ўзбек шеърияти, хусусан 1905–1917-йиллардаги шеъриятнинг шаклланиши ва ривожи ҳақидаги докторлик диссертациясини ҳимоя қилган, 1986-йилда профессор унвонини олган. 1993-йилда университетда Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти кафедрасига асос солган ва уни бошқарган.
Олимнинг асосий қизиқиш доираси — жадидчилик ва маърифатпарварлик адабиёти, унинг вакилларининг ижоди ва тақдири. Абдулла Авлоний, Маҳмудхўжа Беҳбудий, Исмоилбек Гаспирали, Абдурауф Фитрат каби шахслар ҳақида китоблар ёзган, Беҳбудий, Авлоний, Сидқий-Хондайлиқий, Ибрат, Ажзий ва бошқа жадид ёзувчиларининг танланган асарларини нашрга тайёрлаган. Туркий халқлар адабиётидаги уйғониш ва адабий алоқалар масалаларини ҳам ўрганган; Анкарада чиқарилган «Турк дунёси адабиёти» кўп жилдлигининг ўзбек адабиёти қисми бўйича масъул бўлган.
1997-йилда Туркиядаги Отатурк маданият марказининг фахрий аъзоси, 1998-йилда Отатурк тадқиқот марказининг мухбир аъзоси бўлган; 1993-йилда Яссавий номидаги халқаро мукофот совриндори. Илмий-ташкилий ишларда ҳам қатнашган: 1998–2002-йилларда Ўзбекистон Олий аттестация комиссиясининг филология йўналишидаги ишида қатнашган, Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги филология фанлари бўйича ихтисослашган кенгашга раҳбарлик қилган.
1999-йилда унга «Ўзбекистон фан арбоби» унвони берилган. Бегали Қосимов 2004-йил 25-сентабрда Тошкентда вафот этган. 2025-йилда, вафотидан сўнг, «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Таълим
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1958–1963 · Филология факултети (аспирантура 1963–1966, номзодлик 1968, докторлик 1984)
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиАъзо · Тошкент · 1980–…
- Ўзбекистон Миллий университетиЎқитувчи, доцент, профессор; 1993-йилдан Миллий уйғониш даври адабиёти кафедраси мудири · Тошкент · 1966–2004
Мукофотлар
Ўзбекистон фан арбоби1999 · Ўзбекистон
«Фидокорона хизматлари учун» ордени2025, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ҳаёт йўли
- 1942Туғилиши
Қашқадарё вилояти Касби туманидаги Денов қишлоғида туғилган.
- 1958–1963Университетда ўқиши
Тошкент давлат университети филология факултетида таҳсил олган.
- 1963–1968Аспирантура ва номзодлик
Аспирантурада ўқиган; 1968-йилда Мирмуҳсин Шермуҳаммедов (Фикрий) ва унинг адабий муҳити ҳақидаги номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
- 1966Университетда иш бошлаши
Тошкент давлат университетининг ўзбек адабиёти кафедрасида ўқитувчи, кейин катта ўқитувчи ва доцент бўлган.
- 1980Ёзувчилар уюшмасига аъзолик
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган.
- 1984Докторлик диссертацияси
XX аср бошидаги ўзбек шеърияти, 1905–1917-йиллардаги шеъриятнинг шаклланиши мавзусида ҳимоя қилган.
- 1986Профессор унвони
Профессор унвонини олган.
- 1993Кафедрага асос солиши
Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти кафедрасини ташкил этган ва бошқарган; шу йили Яссавий номидаги халқаро мукофотни олган.
- 1997–1998Туркиядаги илмий марказлар
Отатурк маданият марказининг фахрий аъзоси, Отатурк тадқиқот марказининг мухбир аъзоси бўлган.
- 1999«Ўзбекистон фан арбоби»
Фахрий унвон берилган.
- 2004Вафоти
25-сентабрда Тошкентда вафот этган.
- 2025Вафотидан кейинги мукофот
«Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Китоблар
- «Мирмуҳсин Шермуҳамедов»1967 · Монография
Шоир ва адиб Мирмуҳсин Шермуҳаммедов (Фикрий) ҳақидаги кичик тадқиқот — олимнинг биринчи китоби.
- «Абдулла Авлоний»1979 · Монография
Жадид маърифатпарвари Абдулла Авлонийнинг ҳаёти ва ижоди ҳақида тадқиқот.
- «Маърифат дарғалари»1990 · Илмий тадқиқот
Маърифатпарварлик адабиёти вакиллари ҳақидаги китоб.
- «Исмоилбек Гаспирали»1992 · Монография
Қрим-татар маърифатпарвари Исмоилбек Гаспирали ҳақида китоб.
- «Маслакдошлар (Беҳбудий, Ажзий, Фитрат)»1994 · Илмий тадқиқот
Уч жадид ижодкори ҳақидаги тадқиқот.
- «Беҳбудий. Танланган асарлар»1997 · Нашрга тайёрлаш
Маҳмудхўжа Беҳбудий асарлари тўпламини нашрга тайёрлаган (2-нашри 1999-йилда чиққан).
- «Абдулла Авлоний. Танланган асарлар» (I–II жилд)1998 · Нашрга тайёрлаш
Авлоний асарларининг икки жилдлигини нашрга тайёрлаган.
- «Миллий уйғониш: жасорат, маърифат, фидойилик»2002 · Илмий тадқиқот
Миллий уйғониш даври адабиёти ҳақидаги умумлаштирувчи китоб.
