Борис Гиенко
Бастакор ва педагог, Тошкент консерваторияси композиция кафедраси мудири; «Ойниса» балети ҳаммуаллифи, Ўзбекистон ССР халқ артисти.
- Фаолият:
- Композитор, Педагог
- Туғилган:
- 8 август 1917(83 ёш) ♌ — 18 сентабр 2000
Биография
Борис Фёдорович Гиенко 1917-йил 8-августда Владикавказда (кейинчалик шаҳар Орджоникидзе деб аталган) чарм устаси оиласида туғилган. Олти ёшидан фортепиано чалишни ўрганган. 1935-йилда Тошкентга кўчиб келган ва болаларнинг бадиий тарбияси марказий уйи қошидаги ҳаваскор торли оркестрлар раҳбарлари курсларини тамомлаган; шу йилларда биринчи куйларини ҳам ёзган.
1936-йилда, Тошкент давлат консерваторияси очилган йили, унинг дастлабки талабаларидан бирига айланган ва композицияни Б. Б. Надеждин синфида ўқиган. Талабалик йилларидаёқ турли шоирлар шеърларига қўшиқ ва романслар ёзган, ўзбек халқ куйларини дутор оркестри учун қайта ишлаган. 1938-йилдан Ленин номидаги Пионерлар саройи қошидаги болалар мусиқа мактабида мусиқа назарияси фанларидан дарс берган. 1941-йилда консерваторияни тамомлаган; диплом иши сифатида биринчи симфониясини тақдим этган.
Улуғ Ватан уруши йилларида Туркистон ҳарбий округи сиёсий бошқармаси қошидаги маданий-маърифий тарғибот бригадасида хизмат қилган, ватанпарварлик қўшиқлари, романслар ва оркестр песалари ёзган. 1939-йилдан Ўзбекистон бастакорлар уюшмаси аъзоси бўлган, 1960-йилда унинг бошқаруви раисининг ўринбосари этиб сайланган. 1945–1949-йилларда Ўзбек давлат филармонияси ҳузуридаги халқ чолғулари оркестрида дирижёрлик қилган.
1948-йилдан Тошкент консерваториясида чолғушунослик ва партитура ўқиш синфини олиб борган, 1960-йилдан композициядан дарс берган, 1972–1980-йилларда композиция кафедрасига мудирлик қилган, 1980-йилдан профессор. Унинг синфида Р. Абдуллаев, М. Бафоев, У. Мусаев, Сайфи Жалил каби бастакорлар таҳсил олган.
Гиенко ижодининг муҳим қисми камер мусиқадир: торли квартетлар ва фортепиано квинтети «Триптих» ўзбек мусиқаси анъаналарига ва муаллифнинг ўз мавзуларига таянади. Симфоник асарлари орасида «Хоразм сюитаси» (1951), «Ўзбекистоннинг лирик манзаралари» сюитаси (1954) ва 14 нафар Туркистон комиссари хотирасига бағишланган симфония-баллада бор. Ўзбек халқ чолғулари оркестри учун ҳам кўп асар ёзган ва ўзбек, ўрта осиёлик, озарбайжон, украин халқларининг мусиқа фолклорини ишлатган.
Саҳна жанрида у Г. Сабитов, Д. Зокиров, Ф. Содиқов, Д. Соатқулов билан ҳамкорликда бир қанча мусиқали драма яратган, Д. Зокиров билан «Ойниса» балетини (1956) басталаган; спектакллар ва кинофилмларга мусиқа ёзган.
Гиенко Ўзбекистон ССР санъат арбоби (1968) ва Ўзбекистон ССР халқ артисти (1988) унвонларига сазовор бўлган, Меҳнат Қизил Байроқ ва «Ҳурмат белгиси» орденлари, медаллар билан мукофотланган; 1996-йилда унга «Шуҳрат» медали берилган. У 2000-йил 18-сентабрда Тошкентда вафот этган ва Боткин қабристонига дафн этилган.
Таълим
- Ўзбекистон давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1936–1941 · Композиция, Б. Б. Надеждин синфи
Карьера
- Ўзбекистон давлат филармониясиХалқ чолғулари оркестри дирижёри · Тошкент · 1945–1949
- Ўзбекистон композиторлар уюшмасиАъзо, 1960-йилдан бошқарув раисининг ўринбосари · Тошкент · 1939–…
- Ўзбекистон давлат консерваториясиПедагог, 1972–1980-йилларда композиция кафедраси мудири, 1980-йилдан профессор · Тошкент · 1948–…
Мукофотлар
«Шуҳрат» медали1996 · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1988 · Ўзбекистон ССР- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1968 · Ўзбекистон ССР

«Ҳурмат белгиси» ордени1959 · СССР
«Меҳнатдаги намунаси учун» медали1951 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1917Туғилиши
Владикавказда чарм устаси оиласида дунёга келган.
- 1935Тошкентга кўчиши
Болаларнинг бадиий тарбияси марказий уйи қошидаги ҳаваскор торли оркестрлар раҳбарлари курсини тамомлаган.
- 1936–1941Тошкент давлат консерваториясида ўқиши
Б. Б. Надеждин синфида композиция ўрганган; диплом иши — биринчи симфония.
- 1939Бастакорлар уюшмасига аъзо бўлиши
Ўзбекистон бастакорлар уюшмасининг аъзоси бўлган.
- 1941–1945Уруш йилларидаги хизмати
Туркистон ҳарбий округи сиёсий бошқармаси қошидаги маданий-маърифий тарғибот бригадасида хизмат қилган.
- 1945–1949Филармония оркестри дирижёри
Ўзбек давлат филармонияси ҳузуридаги халқ чолғулари оркестрига дирижёрлик қилган.
- 1948Консерваторияда педагоглик
Тошкент консерваториясида чолғушунослик ва партитура ўқиш синфини олиб бора бошлаган; 1960-йилдан композициядан дарс берган.
- 1951–1956Катта асарлар
«Хоразм сюитаси» (1951), «Ўзбекистоннинг лирик манзаралари» (1954) ва «Ойниса» балети (1956)ни яратган.
- 1960Уюшма бошқаруви раисининг ўринбосари
Ўзбекистон бастакорлар уюшмаси бошқаруви раисининг ўринбосари этиб сайланган.
- 1968Ўзбекистон ССР санъат арбоби
Унга Ўзбекистон ССР санъат арбоби унвони берилган.
- 1972–1980Композиция кафедраси мудири
Консерваторияда композиция кафедрасини бошқарган; 1980-йилдан профессор.
- 1988Ўзбекистон ССР халқ артисти
Унга Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони берилган.
- 2000Вафоти
18-сентабрда Тошкентда вафот этган ва Боткин қабристонига дафн этилган.
Асарлар
- «Хоразм сюитаси» (1951)Симфоник сюита
Симфоник оркестр учун сюита; Гиенконинг таниқли симфоник асарларидан бири.
- «Ўзбекистоннинг лирик манзаралари» (1954)Симфоник сюита
Симфоник оркестр учун сюита.
- «Хуш келибсиз» (1952)Мусиқали драма
Озарбайжон драматурги С. Раҳмон песаси асосида, Г. Сабитов билан ҳамкорликда ёзилган.
- «Тоҳир ва Зуҳра» (1953)Мусиқали драма
С. Абдулла песаси асосида, Г. Сабитов билан ҳамкорликда ёзилган.
- «Сўнмас чироқлар» (1953)Мусиқали драма
Д. Зокиров билан ҳамкорликда ёзилган мусиқали драма.
- «Ойниса» (1956)Балет
Д. Зокиров билан ҳамкорликда яратилган балет.
- Фортепиано квинтети «Триптих» (1964)Камер асар
Ўзбек мусиқа анъаналарига таянувчи камер асар.
- «Ота ўғли» (1966)Мусиқали драма
Х. Шарипов песаси асосида, Ф. Содиқов билан ҳамкорликда ёзилган.
- «Маҳтумқули» (1966)Мусиқали драма
Б. Кербабаев песаси асосида туркман шоири ижодига бағишланган; Д. Соатқулов билан ҳамкорликда ёзилган.
- 14 нафар Туркистон комиссари хотирасига бағишланган симфония-баллада (1966)Симфония
Симфоник оркестр учун йирик асар.
- «Гулдаста» сюитаси (1970)Сюита
Ўзбек халқ чолғулари оркестри учун, Ўрта Осиё халқлари мавзуларида.
- Р. М. Глиэр хотирасига овоз ва оркестр учун концерт (1971)Вокал-симфоник асар
Бастакор Рейнголд Глиэр хотирасига бағишланган.
