Эдуард Арбенов
Рус тилида ижод қилган совет носири, драматург ва таржимон; «Феникс» ва «Берлинское колтсо» романлари ҳаммуаллифи, Тошкентдаги нашриётлар ва «Звезда Востока» журнали ходими.
Биография
Эдуард Арбенов — Алфред Рудолфович Бендернинг адабий тахаллуси. У 1913-йил 2-январда Харковда (ҳозирги Украина), немис миллатига мансуб хизматчи оиласида туғилган. 1918-йилда отаси ТуркСиб темир йўли бошқармасига бош ҳисобчи бўлиб ишга ўтгач, оила Тошкентга кўчган; Бендер бутун умри давомида шу шаҳарда яшаган.
1935-йилда Тошкент давлат университетининг тарих факултетини тарихчи мутахассислиги билан тугатди. Талабалик йилларидаёқ «Комсомолетс Узбекистана» газетасининг штатдан ташқари ходими эди; 1938-йилдан «Пионер Востока» газетасида адабиёт ва санъат бўлимини бошқарди, 1941-йилда эса «Комсомолетс Узбекистана»нинг Самарқанд вилояти бўйича махсус мухбирига айланди. Ўша йили А. Р. Бендер номи билан «На посту» номли беш кўринишли песаси ҳам эълон қилинган.
1941-йил августида миллати сабабли қувғинга учради, 1947-йилда оқланди. 1947–1957-йилларда ёзувчилар қошида котиб-референт бўлиб ишлади, 1958-йилда Тошкентга қайтиб, яна «Комсомолетс Узбекистана»да мухбирлик қилди. 1961-йилдан «Ёш гвардия» нашриётида катта муҳаррир, 1965-йилдан бош муҳаррир ўринбосари бўлди; 1969-йилдан нафақага чиққунча «Звезда Востока» журналида бош муҳаррир ўринбосари лавозимида ишлади.
1965-йилда СССР Ёзувчилар уюшмасига қабул қилинди. Эдуард Арбенов тахаллуси остида «Светле струи», «Эсли встретите Бориса…», «Зҳданка остаётся с нами», «Чужой порог» каби ҳикоя ва қиссаларни, сўнг разведкачилар ҳақидаги романларни чоп этди. «Феникс» (1966) ва «Берлинское колтсо» (1969) романларини Леонид Николаев билан ҳамкорликда ёзган; «Феникс» асосида Равил Батйров режиссёрлигида «Узбекфилм»да суратга олинган «V 26-го не стрелят» филми (1967) 1967-йилда Совет кинопрокатида энг кўп томоша қилинган филмга айланган, ссенарийсини Арбенов, Николаев ва Батйров ёзган. «V шест тридтсат по токийскому времени» (1975) романини Моисей Писманик билан бирга ёзган.
Арбенов рус тилида ижод қилган бўлса-да, узоқ йиллар ўзбек носирлари асарларининг рус тилига таржимаси билан шуғулланди: Шароф Рашидов, Назир Сафаров, қорақалпоқ ёзувчиси Саидбергенов асарлари унинг таржимасида чиққан. Узоқ вақт Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси қошида ёш шоир ва носирлар ижодига раҳбарлик қилди, шогирдлари орасида шоир Александр Файнберг бор. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими унвонига сазовор бўлган. 2002-йил 1-февралда Тошкентда вафот этган.
Таълим
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1935 · Тарихчи
Карьера
- «Ёш гвардия» нашриётиКатта муҳаррир, бош муҳаррир ўринбосари · Тошкент · 1961–1969
- СССР Ёзувчилар уюшмасиАъзо · 1965–…
- «Звезда Востока» журналиБош муҳаррир ўринбосари · Тошкент · 1969–…
Мукофотлар
Ҳаёт йўли
- 1913Туғилиши
Харковда немис хизматчи оиласида Алфред Бендер номи билан дунёга келган.
- 1918Тошкентга кўчиш
Отаси ТуркСибга бош ҳисобчи этиб тайинлангач, оила Тошкентга кўчган.
- 1935Университетни тамомлаши
Тошкент давлат университетининг тарих факултетини тарихчи мутахассислиги билан битирган.
- 1938«Пионер Востока»
Газетанинг адабиёт ва санъат бўлими мудири бўлган.
- 1941Махсус мухбирлик ва қувғин
«Комсомолетс Узбекистана»нинг Самарқанд вилояти бўйича махсус мухбири бўлган; августда миллати сабабли қувғинга учраган.
- 1947Оқланиши
Оқланган; 1957-йилгача ёзувчилар қошида котиб-референт бўлиб ишлаган.
- 1958Тошкентга қайтиши
Тошкентга қайтиб, «Комсомолетс Узбекистана»да мухбирлик қилган.
- 1961–1969«Ёш гвардия» нашриёти
Катта муҳаррир, 1965-йилдан бош муҳаррир ўринбосари.
- 1965Ёзувчилар уюшмасига қабул қилиниши
СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган; шу йили «Феникс» романи асосидаги филм ссенарийси устида ишлаган.
- 1969«Звезда Востока» журнали
Нафақага чиққунча журналнинг бош муҳаррир ўринбосари бўлган.
- 2002Вафоти
1-февралда Тошкентда вафот этган.
Китоблар
- «Светле струи»1962 · Ҳикоя
Арбенов тахаллуси билан чоп этилган ҳикоя.
- «Эсли встретите Бориса…»1962 · Қисса
Тошкентда Гослитературиздат УзССР нашриётида чиққан қисса.
- «Зҳданка остаётся с нами»1963 · Қисса
Тошкентда «Ёш гвардия» нашриётида чиққан қисса.
- «Чужой порог»1966 · Қисса
Тошкентда «Ёш гвардия» нашриётида чоп этилган қисса.
- «Феникс»1966 · Разведкачилар романи
Леонид Николаев билан ҳаммуаллифликда ёзилган; «Звезда Востока» журналида ҳам босилган. Роман асосида «V 26-го не стрелят» филми суратга олинган.
- «Берлинское колтсо»1969 · Разведкачилар романи
Леонид Николаев билан ҳаммуаллифликда ёзилган «Феникс»нинг давоми; 1968–1969-йилларда «Звезда Востока»да қисмларга бўлиб чиққан.
- «V шест тридтсат по токийскому времени»1975 · Фош этувчи роман
Моисей Писманик билан бирга ёзилган; совет контрразведкасининг Япония жосусларига қарши кураши ҳақида.
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| «V 26-го не стрелят» | 1966 |