Жонрид Абдуллахонов
Ўзбек ёзувчиси, шоир, драматург ва журналист, «Тўфон», «Борса-келмас», «Суиқасд» романлари муаллифи, «Меҳнат шуҳрати» ордени соҳиби.
Биография
Жонрид Муҳитдинович Абдуллахонов 1929-йил 3-мартда Наманганда туғилган. Отаси Муҳитдин Абдуллахонов Наманган драма театрининг асосчиларидан бири эди; у 1942-йил октябрда Сталинград яқинида бедарак йўқолган. Унинг тақдири фақат 2008-йилда Полша Қизил Хоч жамияти орқали маълум бўлди: у 1943-йил март ойида Беняминув асирлар лагерида вафот этган ва Варшава яқинидаги Бялобжеги қишлоғи ёнида дафн этилган. Онаси Шаҳрибону ўқитувчи бўлиб, 1943-йилда вафот этган.
Илк шеърларини ўн икки ёшида Наманган шаҳар газеталарида эълон қилган. Ота-онасидан айрилгани ҳақидаги хабарни эшитган ўн тўрт ёшли бола Намангандан Тошкентгача пиёда йўл олган ва Ўзбекистон республика радиосида «Пионер эрталиги» эшиттиришининг диктори бўлиб ишлаган.
1949-йилда кўплаб шеърлари ва «Алексей Пешков» песаси муаллифи сифатида Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) янги очилган журналистика факултетига қабул қилинган ва уни 1954-йилда тамомлаган. 1956-йилдан СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган, 1960-йилда Москвада М. Горкий номидаги Адабиёт институти қошидаги Олий адабиёт курсларини (К. Паустовский курси) битирган.
Узоқ йиллар, узилишлар билан, Ўзбек радиоси ва телевидениесида адабий эшиттиришлар бош муҳаррири, Ёзувчилар уюшмаси аппаратида ва Ўзбекистон ССР Маданият вазирлигида бош мутахассис лавозимларида ишлаган. 1976–1982-йилларда СССР Адабиёт фондининг Ўзбекистон бўлимига раҳбарлик қилган. 1960-йиллар бошида «Труд» газетасида босилган «Жайхун бизга дўстми?» мақоласида сув ресурсларидан оқилона фойдаланишга чақириб, Орол денгизининг саёзлашишидан огоҳлантирган; бу мақола ўша давр партия раҳбариятининг норозилигига сабаб бўлган.
Биринчи шеърий тўплами «Мактабдошларим» (1952) ва «Ҳикоялар» (1956), «Тўйга келинглар» (1960) каби ҳикоя китобларидан кейин йирик эпик жанрга ўтган: «Йўл» (1964), ишчилар синфи ҳаётига бағишланган «Тўфон», Орол муаммосини кўтарган «Борса-келмас» (1978), «Хонадон», «Суиқасд» (1991), «Тергов» (2000) романларини ёзган. «Тўфон» романи (русча нашри «Ураган», 1975) учун Бутуниттифоқ касаба уюшмалари марказий кенгаши ва СССР Ёзувчилар уюшмаси танлови лауреати бўлган; «Олов қалблар» песаси драматургия бўйича республика танловида ғолиб чиққан. Унинг ссенарийси асосида 1964-йилда «Азизахон» телефилми (режиссёр М. Мухамедов) суратга олинган. Шунингдек Д. Гранин ва аббат Прево асарларини ўзбек тилига таржима қилган.
1991-йилдан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган; 1990-йилларда касаба уюшмалари федерациясининг «Ишонч» газетасида Абдусамад тахаллуси билан чиқиш қилган. «Меҳнат шуҳрати» ордени билан тақдирланган. 2015-йил 29-мартда Тошкентда вафот этган ва «Минор» қабристонига дафн этилган.
Таълим
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1949–1954 · Журналистика
- М. Горкий номидаги Адабиёт институтиОлийгоҳ · 1960 · Олий адабиёт курслари
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиАъзо · Тошкент · 1991–…
- Ўзбекистон радиосиДиктор, кейинроқ адабий эшиттиришлар бош муҳаррири · Тошкент · 1943–…
- СССР Ёзувчилар уюшмасиАъзо · 1956–1991
- Ўзбекистон ССР Маданият вазирлигиБош мутахассис · Тошкент
Мукофотлар
Меҳнат шуҳрати ордениЎзбекистон
Ҳаёт йўли
- 1929Туғилиши
Наманганда, оддий меҳнаткаш оилада туғилган; отаси Наманган драма театрининг асосчиларидан бири эди.
- 1943Тошкентга
Ўн тўрт ёшида Намангандан Тошкентга пиёда бориб, республика радиосида «Пионер эрталиги» эшиттириши диктори бўлган.
- 1949–1954Ўрта Осиё давлат университети
Янги очилган журналистика факултетида ўқиган.
- 1956СССР Ёзувчилар уюшмасига аъзолик
1991-йилгача уюшма аъзоси бўлган.
- 1960Олий адабиёт курслари
Москвада М. Горкий номидаги Адабиёт институти қошидаги курсни (К. Паустовский курси) тамомлаган.
- 1960-йиллар боши«Жайхун бизга дўстми?» мақоласи
«Труд» газетасида Орол денгизининг саёзлашиши хавфи ҳақида огоҳлантирган мақола эълон қилган.
- 1964«Йўл» романи ва «Азизахон» телефилми
Биринчи йирик эпик асари «Йўл» чоп этилган; унинг ссенарийси асосида «Азизахон» телефилми суратга олинган.
- 1976–1982Адабиёт фонди Ўзбекистон бўлими
СССР Адабиёт фондининг Ўзбекистон бўлими директори бўлган.
- 1978«Борса-келмас»
Орол муаммосига бағишланган романнинг биринчи нашри чиққан; 1981-йилда Москвада русча нашри босилган.
- 1991Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган; шу йили «Суиқасд» романи нашр этилган.
- 2009«Тарки дунё»
Роман-хроника «Тарки дунё» «Ўзбекистон» нашриётида чиққан.
- 2015Вафоти
29-мартда Тошкентда вафот этган, «Минор» қабристонига дафн этилган.
Китоблар
- «Мактабдошларим»1952 · Шеърий тўплам
Биринчи китоби.
- «Ҳикоялар»1956 · Ҳикоялар тўплами
Ёшлар ҳаёти ҳақидаги ҳикоялар.
- «Тўйга келинглар»1960 · Ҳикоялар тўплами
Ҳикоялар тўплами.
- «Йўл»1964 · Роман
Қурилиш ва бунёдкорлик ҳақидаги биринчи йирик роман; 1967-йилда русча нашри чиққан.
- «Тўфон»1968 · Роман
Ишчилар синфи ҳаётига бағишланган роман; русча «Ураган» номи билан 1975-йилда Москвада чоп этилган.
- «Борса-келмас»1978 · Роман-трилогия
Орол муаммоси ва табиатни муҳофаза қилиш масалаларига бағишланган.
- «Хонадон»1988 · Роман
Оила ҳаёти ҳақидаги роман.
- «Суиқасд»1991 · Роман
Порахўрлик ва кўзбоямачиликни фош этувчи роман.
- «Тергов»2000 · Роман
Саргузашт руҳидаги роман.
- «Тарки дунё»2009 · Роман-хроника
«Ўзбекистон» нашриётида чоп этилган.
