Мадали ҳофиз

Мадали ҳофиз (тўлиқ номи Мадали Ҳофиз Раҳматилло ўғли, 1867–1930) Фарғона водийсининг анъанавий ашула ижрочиси, Марғилон ижрочилик мактабининг вакилларидан бири. У Шаҳрихонда, ҳунарманд оиласида туғилган. Отаси Раҳматилло қори диний илмларни пухта билиши билан шаҳар аҳлига танилган.

Йигит отасидан ҳунарни ўрганган, аммо иш чоғида ашула айтар эди. Унинг овозини танбурчи ҳофиз Нуроҳун эшитиб, шогирдликка олган. Мадали ашула ва чолғу ижросини ундан ўрганган, Оразий ва Ҳайратий ғазалларига ашулалар ижод қилган. Водий ҳофизлари билан яқинлашиш учун Андижондаги санъаткорлар йиғинларига борган, улар орасида Марғилон, Қўқон, Тошкент ҳофизлари бўлган.

Кейинчалик Марғилонга кўчиб, шу ерда оила қурган ва умрининг ижодий жиҳатдан энг баракали даврини ўтказган. Муқимий, Завқий, Ҳазин, Писандий, Рожий ғазалларига ашула ва яллалар яратган; Муқимий ғазаллари билан айтиладиган «Абдураҳмонбеги» ашулалар туркуми бугунги кунгача ижро этилади.

Мадали ҳофиз «Чормақом» ижрочиси сифатида ҳам танилган, фарғона-тошкент мақом йўлларини — баёт, дугоҳ, чоргоҳ, шаҳнози-гулёр — мукаммал билган. «Қаландар», «Тановар» каби куй-ашулаларни йиғиб, ўзи ижро этган ва шогирдларига ўргатган. Ўзбек ашула санъатида алоҳида шакл ҳисобланган ялла йўлини кенг ёйган; тадқиқотчи Турғун Алиматов келтирган маълумотга кўра, Маматбува Сатторов, Болта ҳофиз Ражабов каби усталар ундан кўп яллаларни ўрганган. «Шашмақом»нинг «Бузрук» мақомига мансуб «Савти Сарвиноз» ва «Сегоҳ» шуъбалари муаллифи сифатида унинг номи «Ўзбек халқ мусиқаси» тўпламида тилга олинади. Шогирди Мулла Тўйчи Тўшмуҳаммедов Ҳислат шеърига ёзилган «Армуғони Ҳислат» ашуласини устозига туҳфа қилган.

1912-йилда «Роберт Кенс» фирмаси экспедицияси «Абдураҳмонбеги» ашуласини пластинкага ёзиб олган. Мадали ҳофиз 63 ёшида Марғилонда вафот этган ва васиятига кўра Хўжамаҳоз қабристонига дафн этилган. Ўғли Мамасиддиқ Мадалиев бастакор бўлган; халқ орасида ҳофиз «Ноёб» лақаби билан ҳам тилга олинган.