Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Михаил Массон
Тузатиш таклиф қилиш

Михаил Массон

Археолог ва шарқшунос, Марказий Осиё археология мактабининг асосчиси; Термиз, Нисо ва Марвда қазишмалар олиб борган, Тошкентдаги университетда археология кафедрасини бошқарган.

Фаолият:
Олим, Тарихчи, Шарқшунос
Ҳақиқий исми:
Михаил Евгеневич Массон
Туғилган:
3 декабр 1897(88 ёш) ♐ — 2 октабр 1986
Отаси:
Евгений Лудвигович Массон
Онаси:
Антонина Николаевна Шпаковская
Турмуш ўртоғи:
Галина Пугаченкова
Фарзандлар:
Вадим Массон
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени

Биография

Михаил Евгеневич Массон 1897-йил 3-декабрда (эски услубда 21-ноябрда) Петербургда туғилган. Отаси Евгений Лудвигович топограф бўлиб, якобинчилар террори даврида Россияга кўчиб келган франсуз зодагонининг авлоди эди; онаси — Антонина Николаевна (Шпаковская). Бола деярли туғилганидан бошлаб онаси билан Самарқандда яшаган.

Қадимий ёдгорликларга қизиқиш унда мактаб йилларидаёқ уйғонган: 1908–1909-йилларда археолог В. Л. Вяткин раҳбарлигида Улуғбек расадхонаси қазишмаларида қатнашган, 1912-йилда Вяткин унга қазишма майдончасини бошқаришни топширган. 1916-йилда Самарқанд эркаклар гимназиясини олтин медал билан тугатиб, Петроград политехника институтига кирган ва ирригатор-муҳандис бўлишга тайёрланган. Ўқишни ҳарбий хизмат тўхтатган: у Жануби-Ғарбий фронтда жанг қилган, 1917-йилда ишчи ва аскар депутатлари советига аъзо этиб сайланган.

1918-йилда Самарқандга қайтиб, вилоят музейини бошқарган ва унинг тўпламини бойитган. 1924-йилдан Тошкентда музейлар ва қадимий ёдгорликларни муҳофаза қилиш қўмитасида ишлаган, Марказий Осиё бош музейининг археология бўлимига раҳбарлик қилган; Туркистон Шарқ институти курсларида ўқиган, ёдгорликларни таъмирлашда қатнашган ва Марказий Осиё республикаларидаги музейларга маслаҳат берган. 1929–1936-йилларда Ўзбекистон Геология қўмитасида тоғ-кон иши тарихини ўрганган ва у ерда геологик кутубхона ташкил этган, шу билан бирга ёдгорликларни муҳофаза қилиш қўмитасининг археология секторига раҳбарликни давом эттирган.

1936-йилдан Массон Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университети археология кафедрасига мудирлик қилган (1940-йилдан профессор унвонида); ўша йили археология фанлари доктори даражасини олган. 1936–1938-йилларда Кушон даври ва ўрта аср Термизида қазишмалар олиб борган, 1946-йилда Туркманистон ССРда ишлаган Жанубий Туркманистон археологик комплекс экспедициясига бошчилик қилган: унинг раҳбарлигида Парфия даврига оид Нисо ва Марв шаҳар харобалари ўрганилган. У Самарқанддаги Гўри Амирда Темурийлар мақбараларини очган экспедиция аъзоларидан бири ҳам бўлган.

Унинг илмий қизиқишлари кенг эди: Самарқанд, Бухоро ва Тошкентнинг тарихий топографияси, пул муомаласи ва нумизматика, тоғ-кон иши тарихи, меъморчилик, эпиграфика, Марказий Осиёнинг тарихий географияси. Унинг таҳрири остида ўттиздан ортиқ тўплам ва монография, шунингдек, Жанубий Туркманистон экспедицияси асарларининг ўн саккиз жилди чоп этилган; жами уч юзга яқин илмий иш ёзган. Массон Марказий Осиё археология мактабини яратган; шогирдлари орасида О. М. Ростовтсев, Э. В. Ртвеладзе, Б. Д. Кочнев, В. И. Сарианиди бор.

У Ўзбекистон ССР (1944) ва Туркманистон ССР (1950) хизмат кўрсатган фан арбоби, Туркманистон ССР Фанлар академиясининг академиги (1951) эди; 1968-йилда Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган. Иккинчи рафиқаси археолог Г. А. Пугаченкова, биринчи никоҳдан ўғли Вадим ҳам археолог бўлган. Михаил Массон 1986-йилда Тошкентда вафот этган ва Дўмбиробод қабристонига дафн этилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Асарлар

  • «Туркистон шаҳридаги Хожа Аҳмад Яссавий мақбарасининг қурилиши ҳақида» (1929)
    Мақола

    Туркистондаги мақбаранинг қурилиш вақти ва усулига бағишланган тадқиқот, «Известия Среднеазиатского географического обшчества» тўпламида нашр этилган.

  • «1942-йилгача Қозоғистон ҳудудида қайд этилган айрим танга топилмалари ҳақида» (1948)
    Мақола

    Қозоғистон ҳудудидаги танга топилмаларининг таҳлили — Марказий Осиё нумизматикасига оид иш.

  • «Ахангеран. Археологик-топографик очерк» (1953)
    Монография

    Оҳангарон (Ангрен) водийси қадимий ёдгорликларининг археологик ва топографик ўрганиш натижалари асосидаги тавсифи.

  • «Ўзбекистон ҳудудида тоғ-кон иши тарихига доир» (1953)
    Монография

    Ўзбекистонда қазилма бойликлар қазиб олишнинг қадимдан бошланган тарихига бағишланган, муаллифнинг кўп йиллик изланишлари натижаси.

  • «Ўрта Осиё археологининг хотираларидан» (1976)
    Хотира

    XX асрнинг биринчи ярмидаги Марказий Осиё археологиясининг дала ишлари ва одамлари ҳақида китоб.

Ҳаёт йўли

  1. 1897
    Туғилиши

    Петербургда туғилган; эрта болалигидан онаси билан Самарқандда яшаган.

  2. 1908–1912
    Улуғбек расадхонаси қазишмалари

    Самарқандда В. Л. Вяткин ишларида қатнашган, 1912-йилдан қазишма майдончасини бошқарган.

  3. 1916
    Гимназия ва политехника институти

    Самарқанд эркаклар гимназиясини олтин медал билан тугатиб, Петроград политехника институтига кирган.

  4. 1918
    Самарқанд музейи

    Самарқандга қайтиб, вилоят музейини бошқарган.

  5. 1924
    Тошкентга кўчиши

    Музейлар ва ёдгорликларни муҳофаза қилиш қўмитаси ҳузуридаги Марказий Осиё бош музейининг археология бўлимига мудир бўлган.

  6. 1929–1936
    Тоғ-кон иши тарихи

    Ўзбекистон Геология қўмитасида тоғ-кон иши тарихини ўрганган ва геологик кутубхона ташкил этган.

  7. 1936
    Археология кафедраси

    Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университети археология кафедрасига мудир бўлган ва археология фанлари доктори даражасини олган.

  8. 1936–1938
    Термиз қазишмалари

    Кушон даври ва ўрта аср Термизида қазишмаларга раҳбарлик қилган.

  9. 1944
    Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган фан арбоби

    Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган фан арбоби фахрий унвонини олган.

  10. 1946
    Жанубий Туркманистон экспедицияси

    Туркманистон ССРдаги комплекс археологик экспедицияга бошчилик қилган (баъзи манбаларда 1945-йилдан), у Нисо ва Марвни қазиган.

  11. 1951
    Туркманистон ССР Фанлар академияси академиги

    Туркманистон ССР Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзолигига сайланган.

  12. 1968
    Меҳнат Қизил Байроқ ордени

    Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.

  13. 1986
    Вафоти

    Тошкентда вафот этган; Дўмбиробод қабристонига дафн этилган.

Алоқадор шахслар