Эдвард Ртвеладзе
Ўзбекистонлик археолог ва тарихчи, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги; Кампиртепа қазишмалари раҳбари, Марказий Осиё нумизматикаси ва қадимги тарихи тадқиқотчиси.
Биография
Эдвард Василевич Ртвеладзе 1942-йил 14-майда Грузия ССРнинг Боржоми шаҳрида туғилган, болалиги Кисловодскда ўтган. География ва саёҳатлар ҳақидаги китоблардан бошлаб тарих ва археологияга қизиққан, 1958-йилнинг ёзидан мактабдош дўсти билан мустақил равишда дала археологияси билан шуғуллана бошлаган.
1967-йилда Тошкент давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) тарих факултетини тарихчи-археолог мутахассислиги бўйича тамомлаган. Археология бўйича устозлари орасида Михаил Массон ва Галина Пугаченкова бор. 1967–1969-йилларда Ўзбекистон Фанлар академияси Санъатшунослик институтида лаборант ва кичик илмий ходим, 1970–1973-йилларда Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида ўқитувчи бўлган, сўнг яна санъатшунослик институтида ишлаган. 1975-йилда Ленинградда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган, 1989-йилда тарих фанлари доктори, 1992-йилда профессор бўлган.
Ртвеладзенинг илмий фаолияти Марказий Осиёнинг қадимги ва ўрта асрлар тарихи, археологияси, нумизматикаси, эпиграфикаси ва санъатига бағишланган. У Марказий Осиё, Кавказ, Кипр, Франсия ва Японияда 80 дан ортиқ археологик экспедицияда қатнашган. 1972-йилда Шимолий Бақтриядаги Кампиртепа истеҳкомли шаҳар харобасини аниқлаган; 1982–1991-йилларда уни системали қазишга раҳбарлик қилган, 1999-йилда эса Ўзбекистон Бадииёт академияси ҳузурида мустақил Тохаристон археологик экспедициясини тузган. 1991-йилда Узундара қалъасини кашф этган.
1985-йилдан 2009-йилгача Санъатшунослик институтида бўлим мудири бўлган; шу йили Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган. 1995-йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги этиб сайланган. Унинг якка ва ҳаммуаллифликда ёзилган китоблари орасида Шимолий Бақтрия, қадимги тангалар ва Буюк ипак йўлига оид асарлар бор; раҳбарлигида «Амир Темур жаҳон тарихида», «Хива — минг гумбазли шаҳар», «Шаҳрисабз», «Термиз», «Жалолиддин Мангуберди» каби жамоавий монографиялар тайёрланган. Маълумотларга кўра, 800 дан ортиқ илмий иш, шу жумладан 41 та монография муаллифи.
2016-йилдан «Ўзбекистоннинг маданий мероси жаҳон тўпламларида» халқаро лойиҳасининг илмий раҳбари бўлган. 2017-йилда ташкил этилган Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича жаҳон илмий жамиятида илмий кенгаш раиси бўлган. 2019-йилда Кампиртепадаги қазишмалар натижаларига таяниб, бу ерда йўқолган Греция-Бақтрия шаҳри — Оксиёна Искандарияси бўлиши мумкин деган тахминни илгари сурган. Олий Мажлис Сенати аъзоси бўлган.
Ртвеладзе 2022-йил 10-февралда Тошкентда вафот этган. Рафиқаси Лидия Лвовна (1941–2020) ҳам археолог ва архивчи эди. 2026-йил 28-майда Президент фармони билан вафотидан кейин «Дўстлик» ордени билан тақдирланган.
Таълим
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1967 · Тарихчи-археолог
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиАкадемик · Тошкент · 1995–…
- Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси СенатиСенатор, ташқи сиёсат масалалари қўмитаси аъзоси · Тошкент
- Санъатшунослик институтиЛаборант, кичик ва катта илмий ходим, бўлим мудири (1985–2009) · Тошкент · 1967–2009
- Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича жаҳон илмий жамиятиИлмий кенгаш раиси · ТошкентБу лавозимда бўлганлар →
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2001 · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени2017 · Ўзбекистон
Меҳнат шуҳрати ордени2003 · Ўзбекистон
«Дўстлик» ордени2026, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1985 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1942Туғилган
Грузия ССРнинг Боржоми шаҳрида.
- 1967Тошкент давлат университети
Тарихчи-археолог мутахассислигини тамомлаган; Санъатшунослик институтида ишлай бошлаган.
- 1970–1973Педагогик фаолият
Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида ўқитувчи.
- 1972Кампиртепа
Шимолий Бақтриядаги истеҳкомли шаҳар харобасини аниқлаган.
- 1975Номзодлик диссертацияси
Ленинградда ҳимоя қилинган.
- 1982–1991Кампиртепада қазишмалар
Санъатшунослик институти экспедицияси раҳбари.
- 1985–2009Бўлим мудири
Санъатшунослик институтида; 1985-йилда Беруний номидаги Давлат мукофоти.
- 1989Фанлар доктори
Тарих фанлари доктори; 1992-йилда профессор.
- 1995Академик
Ўзбекистон Фанлар академияси академиги этиб сайланган.
- 1999Тохаристон экспедицияси
Бадииёт академияси ҳузурида мустақил экспедиция тузган.
- 2016–2017Маданий мерос лойиҳаси
«Ўзбекистоннинг маданий мероси жаҳон тўпламларида» лойиҳаси; 2017-йилда жаҳон илмий жамияти.
- 2022Вафоти
10-февралда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «V стране золотого огня» (1985)Китоб
Соавторликда ёзилган китоб.
- «Памятники минувших веков» (1986)Китоб
Соавторликда ёзилган китоб.
- «Древниэ монети Средней Азии» (1987)Китоб
Қадимги тангалар ҳақида монография.
- «Северная Бактрия — Тохаристан. Очерки истории и култури» (1990)Китоб
Соавторликда ёзилган китоб.
- «Великий шёлковий пут» (1999)Китоб
Буюк ипак йўли тарихига оид китоб.
- «Қадимги Ўзбекистон сивилизацияси; давлатчилик ва ҳуқуқ тарихидан лавҳалар» (2001)Китоб
Соавторликда ёзилган китоб.
- «Древниэ и раннесредневековиэ монети историко-културних областей Узбекистана» (2003)Китоб
Нумизматик тадқиқот.
