Асосий қисмга ўтиш

Эдвард Ртвеладзе

Ўзбекистонлик археолог ва тарихчи, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги; Кампиртепа қазишмалари раҳбари, Марказий Осиё нумизматикаси ва қадимги тарихи тадқиқотчиси.

Фаолият:
Олим, Тарихчи
Туғилган:
14 май 1942(79 ёш) ♉ — 10 феврал 2022
Турмуш ўртоғи:
Лидия Лвовна Ртвеладзе (Букинич)
  • «Буюк хизматлари учун» ордени
  • "Эл-юрт ҳурмати" ордени
  • Меҳнат шуҳрати ордени
  • «Дўстлик» ордени
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти

Биография

Эдвард Василевич Ртвеладзе 1942-йил 14-майда Грузия ССРнинг Боржоми шаҳрида туғилган, болалиги Кисловодскда ўтган. География ва саёҳатлар ҳақидаги китоблардан бошлаб тарих ва археологияга қизиққан, 1958-йилнинг ёзидан мактабдош дўсти билан мустақил равишда дала археологияси билан шуғуллана бошлаган.

1967-йилда Тошкент давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) тарих факултетини тарихчи-археолог мутахассислиги бўйича тамомлаган. Археология бўйича устозлари орасида Михаил Массон ва Галина Пугаченкова бор. 1967–1969-йилларда Ўзбекистон Фанлар академияси Санъатшунослик институтида лаборант ва кичик илмий ходим, 1970–1973-йилларда Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида ўқитувчи бўлган, сўнг яна санъатшунослик институтида ишлаган. 1975-йилда Ленинградда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган, 1989-йилда тарих фанлари доктори, 1992-йилда профессор бўлган.

Ртвеладзенинг илмий фаолияти Марказий Осиёнинг қадимги ва ўрта асрлар тарихи, археологияси, нумизматикаси, эпиграфикаси ва санъатига бағишланган. У Марказий Осиё, Кавказ, Кипр, Франсия ва Японияда 80 дан ортиқ археологик экспедицияда қатнашган. 1972-йилда Шимолий Бақтриядаги Кампиртепа истеҳкомли шаҳар харобасини аниқлаган; 1982–1991-йилларда уни системали қазишга раҳбарлик қилган, 1999-йилда эса Ўзбекистон Бадииёт академияси ҳузурида мустақил Тохаристон археологик экспедициясини тузган. 1991-йилда Узундара қалъасини кашф этган.

1985-йилдан 2009-йилгача Санъатшунослик институтида бўлим мудири бўлган; шу йили Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган. 1995-йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги этиб сайланган. Унинг якка ва ҳаммуаллифликда ёзилган китоблари орасида Шимолий Бақтрия, қадимги тангалар ва Буюк ипак йўлига оид асарлар бор; раҳбарлигида «Амир Темур жаҳон тарихида», «Хива — минг гумбазли шаҳар», «Шаҳрисабз», «Термиз», «Жалолиддин Мангуберди» каби жамоавий монографиялар тайёрланган. Маълумотларга кўра, 800 дан ортиқ илмий иш, шу жумладан 41 та монография муаллифи.

2016-йилдан «Ўзбекистоннинг маданий мероси жаҳон тўпламларида» халқаро лойиҳасининг илмий раҳбари бўлган. 2017-йилда ташкил этилган Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича жаҳон илмий жамиятида илмий кенгаш раиси бўлган. 2019-йилда Кампиртепадаги қазишмалар натижаларига таяниб, бу ерда йўқолган Греция-Бақтрия шаҳри — Оксиёна Искандарияси бўлиши мумкин деган тахминни илгари сурган. Олий Мажлис Сенати аъзоси бўлган.

Ртвеладзе 2022-йил 10-февралда Тошкентда вафот этган. Рафиқаси Лидия Лвовна (1941–2020) ҳам археолог ва архивчи эди. 2026-йил 28-майда Президент фармони билан вафотидан кейин «Дўстлик» ордени билан тақдирланган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1942
    Туғилган

    Грузия ССРнинг Боржоми шаҳрида.

  2. 1967
    Тошкент давлат университети

    Тарихчи-археолог мутахассислигини тамомлаган; Санъатшунослик институтида ишлай бошлаган.

  3. 1970–1973
    Педагогик фаолият

    Тошкент театр ва рассомлик санъати институтида ўқитувчи.

  4. 1972
    Кампиртепа

    Шимолий Бақтриядаги истеҳкомли шаҳар харобасини аниқлаган.

  5. 1975
    Номзодлик диссертацияси

    Ленинградда ҳимоя қилинган.

  6. 1982–1991
    Кампиртепада қазишмалар

    Санъатшунослик институти экспедицияси раҳбари.

  7. 1985–2009
    Бўлим мудири

    Санъатшунослик институтида; 1985-йилда Беруний номидаги Давлат мукофоти.

  8. 1989
    Фанлар доктори

    Тарих фанлари доктори; 1992-йилда профессор.

  9. 1995
    Академик

    Ўзбекистон Фанлар академияси академиги этиб сайланган.

  10. 1999
    Тохаристон экспедицияси

    Бадииёт академияси ҳузурида мустақил экспедиция тузган.

  11. 2016–2017
    Маданий мерос лойиҳаси

    «Ўзбекистоннинг маданий мероси жаҳон тўпламларида» лойиҳаси; 2017-йилда жаҳон илмий жамияти.

  12. 2022
    Вафоти

    10-февралда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «V стране золотого огня» (1985)
    Китоб

    Соавторликда ёзилган китоб.

  • «Памятники минувших веков» (1986)
    Китоб

    Соавторликда ёзилган китоб.

  • «Древниэ монети Средней Азии» (1987)
    Китоб

    Қадимги тангалар ҳақида монография.

  • «Северная Бактрия — Тохаристан. Очерки истории и култури» (1990)
    Китоб

    Соавторликда ёзилган китоб.

  • «Великий шёлковий пут» (1999)
    Китоб

    Буюк ипак йўли тарихига оид китоб.

  • «Қадимги Ўзбекистон сивилизацияси; давлатчилик ва ҳуқуқ тарихидан лавҳалар» (2001)
    Китоб

    Соавторликда ёзилган китоб.

  • «Древниэ и раннесредневековиэ монети историко-културних областей Узбекистана» (2003)
    Китоб

    Нумизматик тадқиқот.

Алоқадор шахслар