Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Тузатиш таклиф қилиш

Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон

XIII аср бошидаги форс тилидаги географ, хоразмшоҳ Муҳаммад учун дунё харитасини тузган ва унга «Жаҳон-наме» географик рисоласини ёзган; харита сақланмаган, рисола етиб келган.

Фаолият:
Олим, Ер фанлари олими

Биография

Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон ҳаёти ҳақида жуда кам нарса маълум: маълумотлар деярли бутунлай унинг ўз асаридан олинади. Матн нашрини тайёрлаган Ю. Э. Боршчевскийнинг тахминича, муаллиф Хуросонда, эҳтимол Тусда яшаган. Туғилган ва вафот этган йиллари номаълум; фаолияти XIII аср бошига тўғри келади.

Ҳижрий 605-йилда (1208–1209) Бакрон 1200–1220-йилларда ҳукмронлик қилган хоразмшоҳ Аловуддин Муҳаммад учун мато устига чизилган дунё харитасини тузган. Харитага у форс тилида изоҳли рисола — «Жаҳон-наме» («Дунё ҳақида китоб»)ни ёзган. Хаританинг ўзи сақланмаган, аммо рисоладаги батафсил тавсиф унинг тузилишини тасаввур қилишга имкон беради.

«Жаҳон-наме»да Хитой ва туркий даштлардан Ҳиндистон ва Каспий бўйларигача бўлган ерлар ва халқлар, жумладан Мовароуннаҳр, қорахитойлар давлати ва халажлар қабиласи тасвирланган. Муаллиф аввалги географик асарларга, шу жумладан Носир Хусрав ва Ибн Хурдодбеҳ асарларига таянган. Боршчевскийнинг баҳосига кўра, Бакрон харитаси Қазвиний харитасидан қадимийроқ бўлиб, даража тўрига эга бўлган маълум ўрта аср дунё хариталарининг энг қадимгисидир.

Асар икки қўлёзмада сақланган: Франсия Миллий кутубхонасидаги Париж нусхасида ва энг қадимгиси бўлган, ҳижрий 663-йилга (1264–1265) оид Ленинград нусхасида. Ленинград қўлёзмасини 1892-йилда Бухорода Абулфазл Гулпоягоний топган, 1893-йилда у шарқшунос А. Г. Туманскийнинг қўлига ўтган. XV асрда «Жаҳон-наме» деярли тўлиқ ҳолда Саид Али Журжонийнинг «Масолик ал-мамолик» асарига кирган, кейинроқ эса Ҳофизи Абру асарларига манба бўлган; Журжонийнинг Бакронга боғлиқлигини биринчи бўлиб В. В. Бартолд кўрсатган.

«Жаҳон-наме» матнини Ю. Э. Боршчевский «Шарқ халқлари адабиёти ёдгорликлари» туркумида нашр эттирган (Москва, 1960); форс тилидаги нашрни М. А. Риёҳий тайёрлаган (Теҳрон, 1963), 2019-йилда Хўжандда Фируза Қодирова нашри чиққан.

Карьера

Асарлар

  • «Жаҳон-наме» («Дунё ҳақида китоб») (1209)
    Географик рисола

    Хоразмшоҳ Муҳаммад учун тузилган дунё харитасига изоҳ; Хитойдан Каспий бўйларигача бўлган мамлакатлар, халқлар ва ерларни тасвирлайди.

  • Мато устидаги дунё харитаси (1209)
    Харита

    «Жаҳон-наме»даги тавсифга кўра, даража тўрига эга дунё харитаси; сақланмаган.

Ҳаёт йўли

  1. XII–XIII асрлар
    Хуросонда ҳаёти

    Ю. Э. Боршчевскийнинг тахминича, Хуросонда, эҳтимол Тусда яшаган; ҳаёти ҳақида аниқ маълумотлар сақланмаган.

  2. 1208–1209
    Дунё харитаси

    Хоразмшоҳ Аловуддин Муҳаммад учун мато устига дунё харитасини тузган; харита сақланмаган.

  3. 1208–1209
    «Жаҳон-наме»

    Харитани изоҳловчи рисолани форс тилида ёзган.

  4. 1264–1265
    Энг қадимги қўлёзма

    Ҳижрий 663-йил билан саналган Ленинград қўлёзмаси «Жаҳон-наме»нинг сақланган энг қадимги нусхасидир.

  5. XV аср
    «Масолик ал-мамолик»да фойдаланилиши

    «Жаҳон-наме» матни деярли тўлиқ Саид Али Журжоний асарига кирган.

  6. 1892–1893
    Қўлёзманинг топилиши

    Ленинград қўлёзмаси Бухорода топилиб, шарқшунос А. Г. Туманскийга топширилган.

  7. 1960
    Илмий нашри

    Ю. Э. Боршчевский «Жаҳон-наме» матнини Москвада нашр эттирган.

Мерос

«Жаҳон-наме» — XIII асрда яратилган, сақланиб қолган форс тилидаги дастлабки географик асарлардан бири. Ундан Саид Али Журжоний «Масолик ал-мамолик»да ва Ҳофизи Абру фойдаланган; халажлар, қорахитойлар ва Марказий Осиё мамлакатлари ҳақидаги маълумотлар уни минтақанинг ўрта аср тарихини ўрганиш учун манбага айлантиради. Боршчевский Бакрон харитасини даража тўрига эга маълум ўрта аср дунё хариталарининг энг қадимгиси деб ҳисоблайди.

Давр: Хоразмшоҳлар давлати, XIII аср боши
  • Хоразмшоҳ Муҳаммад учун дунё харитаси ва «Жаҳон-наме» тузилган (1209)
  • Матн Ю. Э. Боршчевский томонидан Москвада нашр этилган (1960)
Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон — Олим | Shaxs.uz