Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Муҳаммад Солиҳ (шоир)

Ёзувчи

Хоразмлик шоир ва тарихчи, Шайбонийхон саройининг «малик уш-шуаро»си, ўзбек адабиётидаги дастлабки тарихий достон «Шайбонийнома» муаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Ҳаёт йиллари:
1455 — 1535

Биография

Муҳаммад Солиҳ XV–XVI асрлар чегарасида яшаган шоир ва тарихчи. У туркий ва форс тилларида шеър ёзган, ўзбек адабиётида Шайбонийхон даврини тасвирлаган «Шайбонийнома» достони билан танилган. Шоир 1455-йилда Хоразмда туғилиб, 1535-йилда Бухорода вафот этган.

Муҳаммад Солиҳ Хоразм ҳокими амир Нурсаидбекнинг оиласида дунёга келган. Бобоси Шоҳмалик Шоҳрух ва Улуғбек саройларида мавқели киши бўлган, отаси ҳам темурий шаҳзодалар хизматида турган. Отаси ўлдирилгач, ёш Солиҳ аввал Хоразмда савод чиқарди, сўнг Ҳиротга бориб Абдураҳмон Жомийдан таълим олди. Бир муддат Ҳусайн Бойқаро ва бошқа темурийлар хизматида бўлди, 1494-йил атрофида Самарқандда ҳам иш тутган.

Отасининг ўлимида темурий шаҳзодаларни айблагани сабаб у улар билан ишлашни истамади ва 1499-йилда Шайбонийхон хизматига ўтди. Хон юришларида қатнашиб, Бухоро қалъаси эгаллангач (1500) шу вилоятнинг ҳокимларидан бири бўлди, кейинроқ Чоржўй ва Нисо вилоятларини бошқарди. Унга «Амир ул-уламо» ва «Малик уш-шуаро» унвонлари берилган. 1507–1510-йилларда Ҳиротда яшади; Шайбонийхон ҳалок бўлгач Бухорога қайтиб, умрининг охиригача Маҳмуд Султон ва Убайдуллахон ҳузурида котиблик қилди.

Унинг асосий асари — 76 бобдан иборат, тахминан 8880 мисрали «Шайбонийнома». Достон Шайбонийхон фаолияти ва XV аср охири – XVI аср бошларидаги воқеаларни тарихий, этнографик ва тил жиҳатидан бой тасвирлайди. Асл нусхаси топилмаган; 1510-йилда Қосим котиб кўчирган қўлёзма Вена (баъзи манбаларда Венеция деб ёзилади) кутубхонасида сақланади. Асар 1885-йилда немис, 1904-йилда рус тилида чоп этилган, Тошкентда 1961 ва 1989-йилларда нашр қилинган. Муҳаммад Солиҳнинг ишқий, таржимаи ҳол ва сиёсий мавзудаги шеърлари ҳам бор. Вамбери тилга олган «Лайли ва Мажнун» достони топилмаган; «Қомус ул-аълом» ва «Ноз ва Ниёз» унга нисбат берилади, бироқ Нисорий иккинчиси муаллифини Бақоий деб кўрсатган.

Ҳаёт йўли

  1. 1455
    Туғилиши

    Хоразмда амир Нурсаидбек оиласида дунёга келган.

  2. 1494
    Самарқандда хизмат

    Самарқанд амалдорлари қошида ишлаган.

  3. 1499
    Шайбонийхон хизматига ўтиши

    Темурийлар хизматидан воз кечиб, Шайбонийхон юришларида қатнаша бошлади.

  4. 1500
    Бухоро ҳокимлиги

    Бухоро эгаллангач, шаҳарда бошқарув вазифасига тайинланди; кейинроқ Чоржўй ва Нисо вилоятларини бошқарди.

  5. 1507–1510
    Ҳиротда яшаши

    Шу йиллар Ҳиротда истиқомат қилди.

  6. 1510
    «Шайбонийнома» қўлёзмаси

    Достоннинг шоир ҳаётлигида кўчирилган нусхаси шу йилга оид.

  7. 1535
    Вафоти

    Бухорода вафот этди.

Асарлар

  • Шайбонийнома

    76 бобдан иборат тарихий достон; қўлёзма нусхаси 1510-йилга оид, Венада сақланади.

  • Лирик шеърлар

    Туркий ва форсий тилда ишқий, таржимаи ҳол ва сиёсий мавзудаги шеърлар.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Муҳаммад Солиҳ (шоир) биографияси (1455–1535) — Ёзувчи | Shaxs.uz