Муҳаммад Юсуф
Ўзбек шоири, Ўзбекистон халқ шоири, кўплари қўшиққа айланган Ватан ва муҳаббат ҳақидаги шеърлар муаллифи, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раисининг ўринбосари бўлган.
Биография
Муҳаммад Юсуф (асл исми Муҳаммаджон Юсупов) 1954-йил 26-апрелда Андижон вилояти Марҳамат туманидаги Қовунчи қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. Мактабни тугатгач, Тошкентга келиб Республика рус тили ва адабиёти институтида таҳсил олган ва уни 1978-йилда битирган.
Илк шеъри 1976-йилда «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» ҳафтаномасида босилган. Институтдан сўнг республика Китобхонлар жамиятида муҳаррир, 1980–1986-йилларда «Тошкент оқшоми» газетасида мухбир бўлиб ишлаган. Кейин Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир, «Ўзбекистон овози» газетасида мухбир, Ўзбекистон миллий ахборот агентлигида бош муҳаррир ўринбосари, «Тафаккур» журналида бўлим мудири бўлган.
Биринчи шеърий тўплами — «Таниш тераклар» 1985-йилда чиққан. Ижодининг бошида унга Эркин Воҳидов йўл кўрсатган, кейинчалик у Абдулла Орипов билан яқин бўлган. Китобхонлар орасида уни айниқса ўзбек дўпписи ҳақидаги шеъри танитган. Кетма-кет «Булбулга бир гапим бор» (1987), «Илтижо» (1988), «Уйқудаги қиз» ва «Ҳалима энам аллалари» (1989), «Ишқ кемаси» (1990), «Кўнглимда бир ёр» (1991), «Эрка кийик» (1992) тўпламлари нашр этилган.
Ватан ҳақидаги «Ватаним», «Ҳеч кимга бермаймиз сени, Ўзбекистон» каби шеърлари кенг танилган, кўп шеърлари қўшиқ бўлиб янграган. 1996-йилда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи бўлган, 1997-йилдан умрининг охиригача уюшма раисининг ўринбосари лавозимида ишлаган. «Дўстлик» ордени билан тақдирланган, 1998-йилда «Ўзбекистон халқ шоири» унвонини олган; шу йили «Осмонимга олиб кетаман» тўплами чиққан. 1999-йилда Олий Мажлиснинг иккинчи чақириқ депутати этиб сайланган.
Муҳаммад Юсуф 2001-йил 29-июлда Қорақалпоғистоннинг Элликқалъа туманида, ижодий сафар чоғида юрак хуружидан вафот этган; у 47 ёшда эди. Туғилган қишлоғи Қовунчидаги Ғиштмозор қабристонига дафн этилган. 2025-йилда вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Президент қарори билан 2014-йилда шоир таваллудининг 60 йиллиги нишонланган: сайланма асарлари чоп этилган, ҳужжатли филм суратга олинган, Тошкентдаги у яшаган уйга ёдгорлик тахтаси ўрнатилган. 2017-йилда Андижонда унинг номидаги ижод мактаби ташкил этилган, кўчалар унинг номи билан аталган, Қовунчида уй-музейи бор. 2020-йилда очилган Тошкентдаги Адиблар хиёбонида унинг ҳайкали ўрнатилган.
Таълим
- Республика рус тили ва адабиёти институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1978 · Рус тили ва адабиёти
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиРаис ўринбосари · Тошкент · 1997–2001
- Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётиМуҳаррир · Тошкент · 1986–…
- Ўзбекистон Республикаси Олий МажлисиДепутат · Тошкент · 2000–2001
- «Тошкент оқшоми» газетасиМухбир · Тошкент · 1980–1986
- «Ўзбекистон овози» газетасиМухбир · Тошкент · 1992–1995
- Ўзбекистон миллий ахборот агентлиги (ЎзА)Бош муҳаррир ўринбосари · Тошкент
- «Тафаккур» журналиБўлим мудири · Тошкент
Мукофотлар
Ўзбекистон халқ шоири1998 · Ўзбекистон
«Фидокорона хизматлари учун» ордени2025, вафотидан кейин · Ўзбекистон
«Дўстлик» ордениЎзбекистон
Ҳаёт йўли
- 1976Илк шеър
Биринчи шеъри «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» ҳафтаномасида босилган.
- 1978Институтни битириши
Республика рус тили ва адабиёти институтини тамомлаб, Китобхонлар жамиятида муҳаррир бўлиб ишлай бошлаган.
- 1980–1986«Тошкент оқшоми»
Газетада мухбир бўлиб ишлаган.
- 1985Илк тўплам
«Таниш тераклар» шеърий тўплами нашр этилган.
- 1986Ғафур Ғулом номидаги нашриёт
Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир бўлиб ишлаган.
- 1992–1995«Ўзбекистон овози»
Газетада мухбир бўлган; кейин Ўзбекистон миллий ахборот агентлиги ва «Тафаккур» журналида ишлаган.
- 1996–2001Ёзувчилар уюшмаси
Аввал адабий маслаҳатчи, 1997-йилдан умрининг охиригача уюшма раисининг ўринбосари.
- 1998Ўзбекистон халқ шоири
Фахрий унвон берилган; «Осмонимга олиб кетаман» тўплами чиққан.
- 1999Депутат
Олий Мажлиснинг иккинчи чақириқ депутати этиб сайланган.
- 2001Вафоти
29-июлда Қорақалпоғистоннинг Элликқалъа туманида ижодий сафар чоғида вафот этган, Қовунчида дафн этилган.
Китоблар
- «Таниш тераклар»1985 · Шеърий тўплам
Шоирнинг биринчи китоби.
- «Булбулга бир гапим бор»1987 · Шеърий тўплам
Иккинчи тўплами.
- «Илтижо»1988 · Шеърий тўплам
Лирик шеърлар тўплами.
- «Уйқудаги қиз»1989 · Шеърий тўплам
Шеърлар тўплами.
- «Ҳалима энам аллалари»1989 · Шеърий тўплам
Бир йилда чиққан икки китобидан бири.
- «Ишқ кемаси»1990 · Шеърий тўплам
Лирик шеърлар тўплами.
- «Кўнглимда бир ёр»1991 · Шеърий тўплам
Шеърлар тўплами.
- «Эрка кийик»1992 · Шеърий тўплам
Шеърлар тўплами.
- «Осмонимга олиб кетаман»1998 · Шеърий тўплам
Шоир ҳаётлигида чиққан сўнгги тўпламлардан бири.
- «Сайланма»2001 · Танланган асарлар
Шоир вафотидан сўнг нашр этилган танланган шеърлари.
Мерос
Муҳаммад Юсуфнинг Ватан, она тили ва муҳаббат ҳақидаги кўплаб шеърлари қўшиқ бўлиб ижро этилади, ижоди адабиётшуносликда ўрганилади. Ҳар йили апрел ойида, шоир туғилган кунда, Марҳамат туманида ва Қовунчи қишлоғида шеърият кечалари ўтказилади.
Давр: Мустақиллик даври ўзбек шеърияти- Президент қарори билан шоир таваллудининг 60 йиллиги нишонланган (2014)
- Андижонда Муҳаммад Юсуф номидаги ижод мактаби ташкил этилган (2017)
- Тошкентдаги Адиблар хиёбонида шоир ҳайкали ўрнатилган (2020)
- Шоир таваллудининг 70 йиллиги нишонланган (2024)
- Вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган (2025)