Мусохон Даҳбедий

XVIII аср Самарқанд яқинидаги Даҳбед қишлоғидан чиққан нақшбандия шайхи, Мовароуннаҳрда Мужаддидия тармоғининг ёйилишида муҳим ўрин тутган тасаввуф олими.

Маълумот:

Фаолият:: Диний арбоб, Олим
Ҳақиқий исми:: Муҳаммад Мусохон Даҳбедий
Тахаллуси:: Мусохон Хожа
Туғилган:: тахминан 1708 — 1776
Туғилган жой:: Самарқанд
Отаси:: Исо Хожа

Биография

Мусохон Даҳбедий Самарқанд яқинидаги Даҳбед қишлоғида, Махдуми Аъзам (вафоти 1542) авлодидан бўлган хожалар оиласида дунёга келган. Туғилган йили аниқ эмас: манбаларда 1708-йил ёки 1700-йиллар боши кўрсатилади. Отаси Исо Хожа эди.

Ёшлигида отаси билан Ҳисор томонга бориб, у ерда тоғаси Муҳаммад Ризохожанинг шогирди бўлган. Тоғасининг маслаҳати билан Ҳиндистонга йўл олган ва Жаҳонободда Аҳмад Форуқий Сирҳиндийнинг набираси Муҳаммад Обидга мурид тушган. Сирҳиндий асос солган Мужаддидия тармоғи нақшбандия тариқатининг шариатга қатъий риоя қилишни талаб қиладиган йўналиши эди.

Ҳиндистонда бир неча йил тургач, Самарқандга қайтиб, Даҳбедда тариқат сарвари бўлган. Унинг хонақоҳида кундалик ибодат ва хулқ-атвор қоидалари суннат ҳамда шариатга мувофиқ қатъий тартибга солинган. Шайх Ҳиндистондаги мужаддидий шайхлар билан ёзишмалар олиб борган.

Мусохон Даҳбедий қаламига мансуб асарлар орасида «Касир ул-фавойид», «Зубдат ул-ҳақойиқ», «Наводир ул-маориф», «Канз ул-фавойид» ва бошқалар саналади. Шу даврда, манғитлар ҳукмронлиги йилларида (1747-йилдан), Мужаддидия Мовароуннаҳрда кенг тарқалган.

У 1776-йилда (баъзи манбаларда 1776–77) вафот этган. Даҳбеддаги Махдуми Аъзам даҳмасидаги қабртошлар рўйхатида Исо Хожанинг ўғли Мусохон Хожанинг номи ҳам келтирилади. Унинг тариқатдаги ўрнини тарихчилар, жумладан Б. Бабажонов ва Ҳ. Юлдашхўжаев ўрганган.

Ҳаёт йўли

тахм. 1708
Туғилиши
Самарқанд яқинидаги Даҳбед қишлоғида хожалар оиласида туғилган (йили манбаларда турлича).
XVIII аср
Ҳисорда таълим
Отаси билан Ҳисорга бориб, тоғаси Муҳаммад Ризохожага шогирд тушган.
XVIII аср
Ҳиндистонга сафар
Жаҳонободда Муҳаммад Обидга мурид тушган.
XVIII аср
Самарқандга қайтиши
Ҳиндистонда бир неча йил тургач, ватанига қайтган.
XVIII аср
Даҳбед хонақоҳи
Даҳбеддаги тариқат марказини бошқариб, Мужаддидия анъанасини давом эттирган.
1776
Вафоти
Вафот этган (баъзи манбаларда 1776–77).

Асарлар

«Касир ул-фавойид»
Тасаввуфий асар
«Жами' жаҳоннамойи айн ул-маоний»
Тасаввуфий асар
«Дурар ул-асрор ва санад ул-аброр»
Тасаввуфий асар
«Зубдат ул-ҳақойиқ»
Тасаввуфий асар
«Наводир ул-маориф»
Тасаввуфий асар
«Дар фазилати Пайғамбар»
Тасаввуфий асар
«Дурр ул-макнун»
Тасаввуфий асар
«Маҳзан ут-таарруф»
Тасаввуфий асар
«Канз ул-фавойид»
Тасаввуфий асар

Мерос

Мусохон Даҳбедий Мовароуннаҳрда Мужаддидия тармоғининг йирик вакилларидан бири сифатида тилга олинади. У Ҳиндистон шайхлари билан алоқани тиклаб, тариқатда шариат қоидаларига қатъий амал қилишни тарғиб қилган; Даҳбеддаги хонақоҳ унинг даврида бу йўналишнинг марказларидан бири бўлган.

Давр: Манғитлар даври, XVIII аср

Даҳбед хожалари бобокалони Махдуми Аъзамнинг вафоти (1542)
Мусохон Даҳбедийнинг вафоти (1776)