Наср ибн Али

Қорахонийлар сулоласи вакили, Фарғона ва Шошнинг ҳукмдори; 999-йилда Бухорони эгаллаб, Сомонийлар давлатига барҳам берган, Мовароуннаҳрни Қорахонийлар қўлига ўтказган.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳарбий
Тахаллуси:: Илиг Наср
Вафот этган сана:: 1012
Отаси:: Али ибн Мусо
Фарзандлар:: Иброҳим Табғач-хон

Биография

Наср ибн Али Қорахонийлар сулоласига мансуб бўлиб, Али ибн Мусонинг ўғли ва сулоланинг олий ҳукмдори Аҳмад (Туғон-хон) нинг укаси эди. Туғилган йили маълум эмас; пойтахти — Фарғона водийсидаги Ўзган шаҳри. Наср хон унвонини олмаган, 998-йилдан «илиг» унвонини ташиган, аммо амалда Қорахонийлар орасида энг кучли ва энг катта ерларга эга ҳукмдор бўлган.

Сомонийлар заифлашган бир пайтда у 994–995-йилларда Фарғона ва Хўжандни, сўнг Илоқни эгаллади. 996-йилда Сабуктегин воситачилигида Сомонийлар билан тузилган сулҳга кўра чегара Самарқанд шимоли-шарқидаги Катвон чўлидан ўтди. Кейинги йилларда Наср Шош ва Усрушонани ҳам ўз қўл остига олди.

999-йил бошида турк саркардалари Бектузун ва Фоиқ сомоний амири Мансур ибн Нуҳни тахтдан ағдариб, ўрнига унинг укаси Абдулмаликни ўтқаздилар. Шундан фойдаланган Наср ўша йилнинг октябрида Бухорони қаршиликсиз эгаллади, Абдулмалик ва бошқа сомонийларни Ўзганга жўнатди, Самарқанд ва Бухорода эса ўз ноибларини қолдирди.

1000-йилда Ўзгандаги қамоқдан қочган сомоний шаҳзода Исмоил ибн Нуҳ ал-Мунтасир номи билан ота юртини қайтаришга уринди. У дастлаб Зарафшон водийсида муваффақият қозонди, бироқ Насрнинг асосий қўшини яқинлашгач, Хуросонга чекинди ва 1005-йил бошида ўша ерда ҳалок бўлди. Шундан кейин Мовароуннаҳр Қорахонийлар қўлида мустаҳкамланди; 1004–1005-йилларда Исфижоб ҳам уларнинг давлатига қўшилди.

Жанубда Наср Ғазна ҳукмдори Маҳмуд билан чегарадош бўлиб қолди. Тахминан 1001-йилда улар ўртасида Амударё бўйлаб чегара белгиловчи шартнома тузилди ва у Маҳмуднинг Наср қизига уйланиши билан мустаҳкамланди. 1007-йилда Наср Қодирхон Юсуф билан иттифоқ тузиб, катта қўшин билан Амударёдан ўтди, аммо 1008-йил 4-январда Балх яқинида Ғазнавийлардан мағлуб бўлди. Шундан кейин Амударё икки давлат ўртасидаги чегара бўлиб қолди.

Наср ибн Али 1012-йилда (ҳижрий 402-йил) Ўзганда вафот этган.

Карьера

Қорахонийлар давлати
Илиг, Фарғона, Шош ва Мовароуннаҳрнинг ҳукмдори · 998–1012
Бу лавозимда бўлганлар →

Ҳаёт йўли

994–995
Фарғона, Хўжанд ва Илоқнинг эгалланиши
Сомонийлардан Фарғона ва Хўжандни, кейин Илоқни тортиб олди.
996
Сомонийлар билан сулҳ
Сабуктегин воситачилигида тузилган келишувга кўра чегара Самарқанд шимоли-шарқидаги Катвон чўлидан ўтди.
998
Илиг унвони
Қорахонийлар иэрархиясида Аҳмад ва Қодирхон Юсуфдан кейинги учинчи ўринни эгаллади.
999
Бухоронинг эгалланиши
Октябрда Бухорони қаршиликсиз олди, сомоний амири Абдулмаликни асир қилиб Ўзганга юборди; Самарқанд ва Бухорода ноибларини қолдирди.
1000–1005
Ал-Мунтасирга қарши кураш
Қочиб чиққан сомоний шаҳзода Исмоил ибн Нуҳнинг уринишларини қайтарди; ал-Мунтасир 1005-йил бошида Хуросонда ҳалок бўлди.
тахм. 1001
Ғазна билан шартнома
Маҳмуд Ғазнавий билан Амударё бўйлаб чегара белгиланди, келишув Маҳмуднинг Наср қизига уйланиши билан мустаҳкамланди.
1004–1005
Исфижобнинг қўшилиши
Исфижоб расман Қорахонийлар давлати таркибига кирди.
1007–1008
Хуросонга юриш
Қодирхон Юсуф билан иттифоқда Амударёдан ўтди; 1008-йил 4-январда Балх яқинида Ғазнавийлардан мағлуб бўлди.
1012
Вафоти
Ўзганда вафот этди.

Мерос

Наср ибн Али Сомонийлар давлатининг қулаши ва Мовароуннаҳрнинг Қорахонийлар қўлига ўтишида ҳал қилувчи ҳукмдорлардан бири бўлган. Унинг даврида Амударё Қорахонийлар ва Ғазнавийлар давлатлари ўртасидаги чегарага айланди; Қорахонийлар Мовароуннаҳрни икки асрдан кўпроқ вақт бошқарган.

Давр: X аср охири — XI аср боши, Сомонийлардан Қорахонийларга ўтиш даври

Бухоронинг эгалланиши, Сомонийлар ҳукмронлигининг тугаши (999)
Балх яқинидаги жанг, Амударё — чегара (1008)