Асосий қисмга ўтиш

Николай Маллитский

Рус ва совет географи, Тошкент шаҳар бошлиғи (1907–1917), «Туркестанские ведомости» муҳаррири, Ўрта Осиё дарёлари, музликлари ва аҳолисини ўрганган олим.

Фаолият:
Олим, Сиёсатчи, Педагог, Шарқшунос, Ер фанлари олими
Ҳақиқий исми:
Николай Гуревич Маллитский
Туғилган:
30 сентабр 1873(74 ёш) ♎ — 30 октабр 1947
Отаси:
Гурий Александрович Маллитский
Онаси:
Елизавета Петровна Молчанова
Турмуш ўртоғи:
Олга Николаевна Остроумова

Биография

Николай Гуревич Маллитский 1873-йил 18-сентябрда (янги услубда 30-сентябр) Оренбург губерниясининг Дедово қишлоғида туғилган. Отаси Гурий Александрович руҳоний оиласидан чиққан қишлоқ ўқитувчиси, онаси Елизавета Петровна (Молчанова) ҳам ўқитувчи эди. Николай оиладаги уч фарзанднинг каттаси бўлган. 1884-йилда отаси хизматдан бўшатилгач, оила Хабаровскка кўчган, Николай эса Оренбургда бобо-бувисиникида қолиб гимназияда ўқиган, репетиторлик билан пул топган ва 1891-йилда уни олтин медал билан тамомлаган.

Санкт-Петербург тарих-филология институтининг тарих бўлимида ўқиган (Кедров, Мушкетов каби олимларнинг маърузаларини тинглаган) ва 1895-йилда имтиёз билан битирган. Институтда қолиш имконияти бўлса-да, болалигидан орзу қилган Тошкентга кетган. У ерда аввал ўқитувчилар семинариясида, 1898-йилдан эркаклар гимназиясида тарих ва географиядан дарс берган, ўзбек, араб ва кейинчалик тожик тилларини ўрганган. Гимназия директори Николай Остроумовнинг қизи Олга Николаевнага уйланган.

1901-йилда раҳбарият билан келишмовчилик туфайли гимназиядан кетган ва 1906-йилгача расмий «Туркестанские ведомости» газетасининг бош муҳаррири бўлган. Тожик тилини билгани учун генерал-губернатор уни Бухоро амирлигига турмуш тарзини ўрганиш учун юборган; амирнинг норозилиги генерал-губернаторнинг лавозимдан олинишига сабаб бўлган, Маллитский ҳам газетадаги ишидан кетган. У 1897-йилда ташкил этилган Рус география жамиятининг Туркистон бўлимида илмий котиб, раис ўринбосари, 1918-йилдан эса раис бўлган.

1907-йил январидан Тошкент шаҳар бошлиғи (шаҳар ўзини-ўзи бошқариши раҳбари) бўлган. Унинг раҳбарлигида шаҳар хўжалиги қарзлардан чиқарилган, суғориш тизими яхшиланган, электр трамвай қурилган; Чирчиқдаги гидроэлектростанция, канализация ва замонавий қассобхона лойиҳалари тайёрланган, аммо уруш туфайли тугалланмаган. Тошкентда университет очиш ва Сибир темир йўлини қуриш тарафдори бўлган, 1910-йилда шу масалаларда Петербургга борган. 1917-йил феврал инқилобидан кейин қайта сайланган, лекин бу лавозимдан воз кечиб, шаҳар бошлиғи ўринбосари бўлиб қолган.

Октябр инқилобидан кейин аввал мактабда, 1918-йилдан университетда дарс берган, 1920-йилларда Олий ҳарбий шарқшунослик мактабида ҳам ишлаган, 1926-йилда «қизил профессор» унвонини олган. 1919-йилда 16 кун, 1931-йилда етти ярим ой ҳибсда бўлган; 1932-йилда уч йиллик «эркин сургун»га ҳукм қилиниб, Чимкентда иқтисодчи бўлиб ишлаган. 1934-йил май ойида Тошкентга қайтиб, университет география факултети профессори бўлган.

Уруш йилларида Туркистон ҳарбий округи штабига учувчилар учун Ўрта Осиёнинг физик-географик раёнлари тавсифини тузишни таклиф қилган ва бу иш учун учувчи билан кичик самолётда учган, ҳақ олишдан бош тортган. «Ўрта Осиё сув ресурслари динамикаси» асари учун 1945-йил 8-мартда диссертация ҳимоя қилмай фан доктори даражаси берилган; ўша йили илмий-педагогик фаолиятининг 50 йиллиги нишонланиб, Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилган. 1947-йил 30-октябрда Тошкентда инфарктдан вафот этган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1873
    Туғилиши

    Оренбург губерниясининг Дедово қишлоғида ўқитувчи оиласида туғилган.

  2. 1891
    Гимназияни тугатиши

    Оренбург гимназиясини олтин медал билан битирган.

  3. 1895
    Тошкентга келиши

    Санкт-Петербург тарих-филология институтини имтиёз билан тугатиб, Тошкентга ўқитувчи бўлиб келган.

  4. 1897
    География жамияти

    Рус география жамиятининг Туркистон бўлими аъзоси бўлган; кейинчалик илмий котиб, раис ўринбосари, 1918-йилдан раис.

  5. 1901–1906
    «Туркестанские ведомости»

    Газетанинг бош муҳаррири бўлган.

  6. 1907–1917
    Тошкент шаҳар бошлиғи

    Шаҳар ўзини-ўзи бошқаришига раҳбарлик қилган; электр трамвай қурилган.

  7. 1918
    Университетда

    Тошкентдаги университетда дарс беришни бошлаган.

  8. 1926
    «Қизил профессор»

    «Қизил профессор» унвонини олган.

  9. 1932–1934
    Сургун

    Чимкентда «эркин сургун»да иқтисодчи бўлиб ишлаган, 1934-йилда Тошкентга қайтган.

  10. 1945
    Фан доктори

    Диссертация ҳимоя қилмай фан доктори даражаси ва Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилган.

  11. 1947
    Вафоти

    30-октябрда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Мусулмон табирномаси» (1902)
    Китоб

    Қозонда нашр этилган китоб.

  • «Тошкент шаҳар жамоат бошқаруви фаолияти ҳақида маълумотнома» (1909)
    Ҳисобот

    Шаҳар бошлиғи сифатидаги ишлар бўйича ҳисобот.

  • «Амударёнинг 1921-йил августдаги тошқини» (1922)
    Илмий мақола

    Рус география жамияти Туркистон бўлими «Известия»сида босилган.

  • «Ягноблар» (1924)
    Илмий мақола

    Ягноб водийси аҳолиси ҳақида этнографик мақола.

  • «Иссиқота дарёси ҳавзасидаги музликлар» (1925)
    Илмий иш

    Тошкентда нашр этилган.

  • «Тошкент маҳаллалари ва мавзелари» (1927)
    Мақола

    В. В. Бартолд шарафига тўпламда босилган.

  • «Тожикистон географиясидан ўқув қўлланма» (1929)
    Дарслик

    Икки жилдли ўқув қўлланма (1929–1930).

  • «Ўрта Осиё сув ресурслари динамикаси» (1945)
    Илмий иш

    Уруш йилларида ёзилган асар; унга диссертация ҳимоясиз фан доктори даражаси берилган.