Николай Назаров
Математик, физика-математика фанлари доктори, Ўрта Осиё давлат университети профессори; чизиқсиз интеграл тенгламалар назарияси бўйича ишлари билан танилган, ЎзССР ФА Математика ва механика институти директори.
Биография
Николай Николаевич Назаров 1908-йил 23-февралда Ашхободда ўқитувчилар оиласида туғилган: отаси Николай Степанович физика ва математикадан дарс берган (кейинроқ Ўрта Осиё давлат университети доценти бўлган), онаси Екатерина Алексеевна она тили ва адабиёт ўқитувчиси эди. Ўрта маълумотни асосан уйда, ота-онаси қўлида олган; математикага лаёқати жуда эрта намоён бўлган.
1919-йилда ўн бир ёшли Назаров ўрта мактаб ҳажмидаги математика имтиҳонларини профессор В. И. Романовский ҳузурида топширган. Профессорнинг илтимоси билан Туркистон халқ университетининг (кейинчалик Ўрта Осиё давлат университетига айлантирилган) математика бўлимига қабул қилинган ва 1924-йилда уни тамомлаган. Диплом иши икки каррали интегралларни тақрибий ҳисоблашга бағишланган эди.
1926-йилда академик В. А. Стеклов уни Ленинграддаги СССР Фанлар академияси Физика-математика институтига аспирант сифатида таклиф қилган. 1928-йилда аспирантурани тугатиб, Тошкентга қайтган; 1929–1931-йилларда Ўрта Осиё давлат университетида ассистент бўлган, 1932-йилда доцент, 1935-йилдан математик анализ кафедраси профессори.
Илмий ишлари ортогонал кўпҳадлар назариясидан бошланган, сўнг дифференсиал, интеграл ва интегро-дифференсиал тенгламалар, интерполяция ҳамда механика соҳаларига кенгайган. 1938-йилда «Гаммерштейн типидаги чизиқсиз интеграл тенгламалар» мавзусидаги диссертацияси билан физика-математика фанлари доктори даражасини олган. Унда ечимларнинг махсус нуқталари ва тармоқланиш нуқталари назариясини яратган; бу тенгламалар ҳозир Некрасов–Гаммерштейн тенгламалари деб аталади. «Голомб–Назаров усули» ва «Назаров типидаги тенглама» атамалари ҳам унинг ишлари билан боғлиқ.
1943–1947-йилларда ЎзССР Фанлар академияси Математика ва механика институтига раҳбарлик қилган. Тошкентнинг бошқа олий ўқув юртларида — тўқимачилик, авиация ва транспорт муҳандислари институтларида ҳам кафедраларни бошқарган. Уруш йилларида университетда ташқи баллистикадан маърузалар ўқиган ва ҳарбий заводларда маслаҳатчилик қилган. 1945-йилда унга Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилган, 1946-йилда «Ҳурмат белгиси» ордени ва «Меҳнатдаги жасорати учун» медали билан тақдирланган.
Назаров спортга ҳам жиддий қизиққан: гимнастика билан шуғулланиб, 1933–1935-йилларда республиканинг энг кучли уч гимнастидан бири бўлган, турникда Ўзбекистон чемпиони деб тан олинган. Тоғлардаги саёҳатларни яхши кўрган. 1946-йилда гидрометеорология хизматининг Федченко музлигига экспедициясида, 1947-йилда эса Шарқий Помирга экспедицияда қатнашган.
Помирда ўпка яллиғланиши билан оғриб, 1947-йил 18-июлда Мурғобда вафот этган. Жасади самолётда Тошкентга олиб келиниб, 21-июлда Боткин қабристонига дафн этилган. У 53 та илмий иш ёзган, шундан 35 таси чоп этилган. 1957-йилда «Успехи математических наук» журналида шогирди М. И. Кучмарнинг вафотининг ўн йиллигига бағишланган мақоласи чиққан.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1919–1924 · Физика-математика факултети математика бўлими
- СССР ФА Стеклов номидаги Физика-математика институти (Ленинград)Бошқа · 1926–1928 · Аспирантура
Карьера
- Ўрта Осиё давлат университетиАссистент, доцент, математик анализ кафедраси профессори · Тошкент · 1929–1947
- Тошкент темир йўл транспорти муҳандислари институтиКафедра мудири · Тошкент
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР фан арбоби1945 · Ўзбекистон ССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1946 · СССР
«Меҳнатдаги жасорати учун» медали1946 · СССР
Асарлар
- «Икки каррали аниқ интегралларни тақрибий ҳисоблаш» (1925)Диплом иши
Бошланғич иш; унда механик квадратуралар формулаларининг яқинлашиш шарти аниқланган.
- «Чебишев кўпҳадларининг чексиз оралиқда тўлиқлиги ҳақида» (1930)Илмий мақола
Чебишев кўпҳадларининг тўлиқлиги учун янги мезонлар келтирилган.
- «Ихтиёрий функцияни Лагер кўпҳадлари бўйича ёйиш ҳақида» (1931)Илмий мақола
Немис тилида «Матҳематисче Зеитсчрифт» журналида чоп этилган.
- «Дифференсиал ва интеграл тенгламалар орасидаги боғланиш ҳақида» (1933)Илмий мақола
Юқори тартибли чизиқли дифференсиал тенгламани Волтерра ёки Фредҳолм тенгламасига келтириш усули.
- «Иккинчи тартибли чизиқсиз дифференсиал тенгламалар учун чегаравий масала ҳақида» (1934)Илмий мақола
Айрим тенгламалар учун характеристик сонлар ва функциялар мавжудлиги исботланган.
- «Чизиқсиз интеграл тенгламалар назариясига доир» (1937)Илмий мақола
Гаммерштейн типидаги тенгламалар ечимининг мавжудлиги ва ягоналиги ҳақидаги теоремалар.
- «Гаммерштейн типидаги чизиқсиз интеграл тенгламалар» (1941)Монография, докторлик диссертацияси
1938-йилда ҳимоя қилинган диссертация; унда ечимларнинг махсус нуқталари ва тармоқланиш нуқталари назарияси яратилган.
- «Гаммерштейн типидаги чизиқсиз интеграл тенгламаларни ечиш усуллари» (1945)Илмий мақола
Трудй САГУ нашрида чоп этилган.
- «Чизиқсиз интеграл тенгламалар назариясининг айрим янги масалалари ҳақида» (1946)Илмий мақола
ЎзССР ФА Математика ва механика институти ишларининг биринчи сонида чоп этилган.
Ҳаёт йўли
- 1908Туғилиши
Ашхободда ўқитувчилар оиласида туғилган; ўрта маълумотни уйда олган.
- 1919–1924Туркистон халқ университетида
Профессор Романовский илтимоси билан математика бўлимига қабул қилинган ва уни 1924-йилда тамомлаган.
- 1926–1928Ленинградда аспирантура
Стеклов таклифи билан СССР ФА Физика-математика институтида ўқиган.
- 1929–1935Университетда иш
Ассистент (1929), доцент (1932), математик анализ кафедраси профессори (1935).
- 1938Докторлик диссертацияси
«Гаммерштейн типидаги чизиқсиз интеграл тенгламалар» диссертацияси билан физика-математика фанлари доктори бўлган.
- 1943–1947Институт директори
ЎзССР Фанлар академияси Математика ва механика институтига раҳбарлик қилган.
- 1945–1946Унвон ва мукофотлар
1945-йилда Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони, 1946-йилда «Ҳурмат белгиси» ордени ва «Меҳнатдаги жасорати учун» медали.
- 1946–1947Помир экспедициялари
1946-йилда Федченко музлигига, 1947-йилда Шарқий Помирга экспедицияларда қатнашган.
- 1947Вафоти
18-июлда Помирдаги Мурғобда ўпка яллиғланишидан вафот этган; Тошкентда дафн этилган.
Ютуқлар
- 🥇Турникда Ўзбекистон чемпиониЎзбекистон гимнастика мусобақалари
