Биография
Нурхон Йўлдошхўжаева 1913-йил атрофида Марғилонда ўзбек оиласида туғилган. Ҳаёти манбаларда кўпинча Йўлдошева фамилияси билан ҳам учрайди. Унинг отаси Марғилонда мингбоши бўлган дейилади. Ўзбек Википедияси уни профессионал театр саҳнасига чиққан биринчи ўзбек раққосаси деб атайди.
1928-йилда у уйидан чиқиб, ўша пайтда Самарқандда жойлашган Муҳитдин Қори-Ёқубов бошчилигидаги концерт-этнографик ансамблга қўшилди. Унга Уста Олим Комилов устозлик қилган. 1928-йил 8-мартда, халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан, Нурхон бошқа раққосалар билан бирга саҳнада паранжисини ечди; бу ўша давр ўзбек жамиятида аёллар озодлиги томон бир қадам сифатида танилган.
1929-йил 1-июлда ансамбл Марғилонга гастролга келганида, Нурхон қариндошларини кўришга борди ва акаси Салихўжа томонидан пичоқлаб ўлдирилди. Қотиллик олдиндан режалаштирилгани аниқланган; суд жараёнида унинг отаси ва акаси айбдор деб топилиб қатл этилган, мингбоши ва мулла сургун қилинган. Эртаси куни минглаб одам қатнашган дафн маросими бўлиб ўтди, аёллар унинг тобути олдида юзларидаги пардаларини ечди.
Нурхоннинг ҳаёти Совет даврида аёллар озодлиги тимсоли сифатида талқин қилинган: Комил Яшин «Нурхон» мусиқали драмасини ёзган (мусиқаси Тўхтасин Жалилов), 1968-йилда Марғилонда унга ҳайкал (ҳайкалтарош Валентин Клебанов) ўрнатилган. Унинг исми Фарғонадаги кинотеатр билан ҳам боғлиқ.
Ҳаёт йўли
- 1913Туғилиши
Марғилонда туғилган (тахминий йил).
- 1928Ансамблга қўшилиши
Самарқандда Муҳитдин Қори-Ёқубов ансамблига қўшилган; Уста Олим Комилов устозлик қилган.
- 1928Паранжини ечиши
8-мартда саҳнада бошқа раққосалар билан паранжисини ечган.
- 1929Ўлдирилиши
1-июлда Марғилонда акаси томонидан ўлдирилган.
- 1968Ҳайкал
Марғилонда унга ҳайкал ўрнатилган.