
Кимёгар олим, Ўзбекистон Фанлар академияси президенти (1966-1984), СССР ФА академиги, Меҳнат Қаҳрамони; Тошкент Давлат университети ректори (1958-1966).
Биография
Обид Содиқов (тўлиқ исми Обид Содиқович) — кимёгар олим ва илм-фан ташкилотчиси: 1966–1984-йилларда Ўзбекистон Фанлар академиясининг президенти, СССР ФА академиги, Социалистик Меҳнат Қаҳрамони. У 1913-йил 15-ноябрда Тошкентда дунёга келган ва 1937-йилда Ўрта Осиё давлат университетини битирган.
Меҳнат фаолиятини ўқитувчиликдан бошлаган: Тошкент тўқимачилик институтида (1937–1939), сўнг Самарқанддаги Ўзбекистон университетида (1939–1941) дарс берган. 1941-йилдан Ўрта Осиё университетида ишлаб, 1942–1946-йилларда доцент бўлган, 1946-йилдан Ўсимлик моддалари (кейинчалик табиий бирикмалар) кимёси кафедрасини бошқарган. Кимё фанлари доктори даражасини 1946-йилда, профессор унвонини 1947-йилда олган.
Фанлар академиясидаги йўли ҳам шу йилларда бошланган: 1946–1950-йилларда Кимё институти директори эди, 1947-йилдан академик, 1947–1957-йилларда Президиум аъзоси. Кейин 1958–1966-йилларда Тошкент Давлат университетига ректорлик қилди, 1966–1984-йилларда академия президенти бўлди. Академиянинг Биоорганик кимё бўлимини 1973–1977-йилларда бошқарди, 1977–1987-йилларда Биоорганик кимё институти директори эди. СССР Фанлар академиясига 1966-йилда мухбир аъзо, 1972-йилда ҳақиқий аъзо сифатида қабул қилинган; 1972–1984-йилларда унинг Президиуми аъзоси бўлган.
Содиқовнинг тадқиқотлари органик ва биоорганик кимёга бағишланган. Марказий Осиё ўсимликларини текшириб, дипиридил, хинолизидин ва изохинолин қаторига мансуб 100 дан зиёд алкалоидни ажратган ва уларнинг тузилишини аниқлаган. Унинг бошчилигида ғўзанинг барги, чигити, пўчоғи ва поясидан углеводородлар, юқори молекуляр спиртлар, кислоталар, стеринлар, флавоноидлар, госсипол ҳамда витаминлар олинган; анабазин гидрохлорид, госсипол линименти, мегосин малҳами каби препаратлар саноатда ишлаб чиқарила бошлаган. 1956-йилда ғўза баргидан лимон ва олма кислоталарини олишнинг саноат усули яратилган. Олим ғўзани вилт касаллигидан кимёвий ва биологик йўллар билан ҳимоя қилишни ўрганган илмий мактабга асос солган.
Китобларидан «Алкалоидлар кимёси» (1956), «Ғўза барги — қимматли кимёвий хомашё» (1967), «Ўрта Осиё флораси кимёси» (1973) маълум; шунингдек, ҳамкорликда ёзилган «Органик кимё» дарслиги (1971) ва «Органик кимёдан практикум» (1973) унинг қаламига мансуб.
1973-йилда Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони берилган. У тўрт марта Ленин ордени (1961, 1965, 1973, 1975), шунингдек Октябр инқилоби (1971), Меҳнат Қизил Байроқ (1950), Халқлар дўстлиги (1983) орденлари ва бошқа мукофотларга сазовор бўлган. «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби» (1960), Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1979). Обид Содиқов 1987-йил июлида Тошкентда вафот этди. 1988-йилда Фанлар академиясининг Биоорганик кимё институти унинг номига қўйилди; Тошкентдаги мактаб, маҳалла ва баъзи кўчалар ҳам шу ном билан юритилади. 2002-йилда унга вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени берилган.
Таълим
Карьера
- Ўзбекистон ССР Фанлар академиясиАкадемик, президент · Тошкент · 1947–1984ҳозирги номи — Ўзбекистон Фанлар академияси
- Ўзбекистон Фанлар академияси Биоорганик кимё институтиДиректор · Тошкент · 1977–1987
- СССР Фанлар академиясиАкадемик · 1966–1987
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2002, вафотидан кейин · Ўзбекистон- Ўзбекистон ССР фан арбоби1960 · Ўзбекистон ССР
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1979 · Ўзбекистон ССР
Социалистик Меҳнат Қаҳрамони1973 · СССР
Ленин ордени1961 · СССР
Октябрь инқилоби ордени1971 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1950 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1983 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1946 · СССР
«Меҳнатдаги жасорати учун» медали1954 · СССР
Ҳаёт йўли
- 191315-ноябрда Тошкентда туғилган
- 1937Ўрта Осиё давлат университетини тамомлаган
- 1946Кимё фанлари доктори; Кимё институти директори (1950-йилгача)
- 1947Профессор; Ўзбекистон ФА академиги
- 1958–1966Тошкент Давлат университети ректори
- 1966–1984Ўзбекистон Фанлар академияси президенти
- 1972СССР ФА академиги
- 1973Социалистик Меҳнат Қаҳрамони
- 1977–1987Биоорганик кимё институти директори
- 1987Тошкентда вафот этган
- 1988Биоорганик кимё институтига унинг номи берилган
Асарлар
- «Алкалоидлар кимёси» (1956)Илмий иш
- «Ғўза барги — қимматли кимёвий хомашё» (1967)Илмий иш
- «Ғўзани вилт касаллигидан ҳимоя қилиш бўйича илмий тадқиқотлар қисқача натижалари» (1971)Илмий иш
- «Органик кимё» (дарслик, ҳамкорликда) (1971)Китоб
- «Ўрта Осиё флораси кимёси» (1973)Илмий иш
- «Органик кимёдан практикум» (ҳамкорликда) (1973)Китоб
- «Пиридин қатори органик препаратлар синтези» (1974)Илмий иш