Одил Ёқубов

Одил Ёқубов 1926-йил 20-октабрда ҳозирги Жанубий Қозоғистон ҳудудидаги Қарноқ қишлоғида (Туркистон тумани) туғилган. 1944-йилда ўрта мактабни тугатган, 1945–1950-йилларда Қизил Армия сафида хизмат қилган ва совет-япон урушида қатнашган (1946-йилда «Япония устидан қозонилган ғалаба учун» медали билан тақдирланган). 1951–1956-йилларда Ўрта Осиё Давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетида ўқиган.

Дастлабки асари — «Тенгдошлар» қиссаси 1951-йилда эълон қилинган. Кейинчалик «Дастлабки қадам» (1953), «Икки муҳаббат» ҳикоялар тўпламлари, «Тилла узук» (1961) қисса ва ҳикоялар тўплами, «Муқаддас», «Бир фелетон қиссаси» (1961), «Қанот жуфт бўлади», «Матлуба» (1970) қиссалари чоп этилган. «Эр бошига иш тушса…» романи (1966) Иккинчи жаҳон уруши даврида фронт орқасидаги ҳаётга бағишланган.

Ёқубовнинг «Улуғбек хазинаси» (1973) романи Улуғбек давридаги ижтимоий муносабатлар ва нур билан зулмат ўртасидаги курашни тасвирлайди; «Кўҳна дунё» (1982) романида Ибн Сино ва Берунийнинг фожиали тақдири қаламга олинган. «Диёнат» (1977), «Оқ қушлар, оппоқ қушлар» (1988) ва «Адолат манзили» (1998) романларида ўзбек халқининг XX асрнинг 60–70-йилларидаги ҳаёти тасвирланган. Бу асарлар ўзбек адабиётида психологик романнинг ривожига ҳисса қўшган.

Драматург сифатида «Чин муҳаббат», «Айтсам тилим куяди, айтмасам дилим», «Юрак ёнмоғи керак», «Олма гуллаганда», «Музаффар Темур» (1996) ва «Бир кошона сирлари» (2000) песаларини, «Дилбарим» ва «Баҳор ёмғирлари» (1971) киностсенарийларини ёзган. У таржимон, мунаққид ва публитсист ҳам бўлган; Абдулла Қодирий, Ғафур Ғулом, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор, Ҳамид Олимжон, Абдулла Орипов ижодига бағишланган адабий портретлар ва мақолалар ёзган. Асарлари чет тилларига ва туркий халқлар тилларига таржима қилинган.

Фаолияти давомида Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи (1955–1959), «Литературная газета»нинг Ўзбекистондаги махсус мухбири (1959–1963; 1967–1970), «Ўзбекфилм» киностудияси ва кинематография қўмитасида бош муҳаррир (1963–1967), Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида бош муҳаррир ўринбосари (1970–1982), «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетаси бош муҳаррири (1982–1987), Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг биринчи котиби (1987–1991) бўлган; 1991-йилдан Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атамашунослик қўмитаси раиси ва Марказий Осиё халқлари маданияти Ассамблеясининг биринчи витсе-президенти бўлган.

1985-йилда унга Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси унвони берилган. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1977), Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1976, 1986), «Дўстлик» (1994) ва «Эл-юрт ҳурмати» (1998) орденлари билан тақдирланган; Ватан уруши 2-даражали ордени соҳиби. 2009-йил 21-декабрда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган.