Ўткир Ҳошимов

Ўткир Ҳошимов 1941-йил 5-августда ўша пайтларда Тошкент чеккасидаги қишлоқ бўлган Дўмбирободда (ҳозир Тошкент шаҳрининг Чилонзор тумани) туғилган. Отаси Атаулла Ҳошимов ишчи бўлган, онаси Ҳакима эса халқ қўшиқлари ва оғзаки ижодини яхши билган. Болалиги уруш ва ундан кейинги оғир йилларга тўғри келган. 1958-йилда мактабни тугатгач, Тошкент давлат университетининг журналистика бўлимида аввал сиртдан, кейин кундузги бўлимда ўқиган ва 1964-йилда уни битирган.

Меҳнат йўлини 1959-йилда «Темирйўлчи» газетасида бошлаган, кейин «Қизил Ўзбекистон» ва «Тошкент ҳақиқати» газеталарида ишлаган. 1966–1982-йилларда «Тошкент оқшоми» газетасида бўлим мудири, 1982–1985-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида бош муҳаррир ўринбосари бўлган. 1985-йилдан 1995-йилгача «Шарқ юлдузи» журналига бош муҳаррирлик қилган.

Адабиётга очерк ва шеърлар билан кириб келган: 1962-йилда «Пўлат чавандозлар» номли очерклар тўплами чиққан, бир йилдан сўнг босилган «Чўл ҳавоси» қиссаси ҳақида Абдулла Қаҳҳор илиқ фикр билдирган. Ҳошимов Қаҳҳорни ўзига энг кўп таъсир қилган адиб деб ҳисоблаган. 1970-йилларда «Баҳор қайтмайди» (1970) ва «Қалбингга қулоқ сол» (1973) қиссалари нашр этилди, 1976-йилда эса илк романи — «Нур борки, соя бор» чиқди.

«Дунёнинг ишлари» (1982) қиссаси она образи атрофида бирлашган новеллалардан тузилган; унинг сўнгги бобларини ёзувчи онаси 1980-йилда вафот этганидан кейин ёзган. Бу асар учун у Ёзувчилар уюшмасининг Ойбек номидаги мукофотини олган. Уруш йиллари ва ундан кейинги даврда яшаган одамлар тақдири ҳақидаги «Икки эшик ораси» (1985) романи учун 1986-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлган; роман ўн марта қайта нашр этилган. Кейинроқ ҳажвий «Икки карра икки — беш» (1987) қиссаси ва 1930-йиллар қатағони, Афғонистон уруши ҳамда «ўзбек иши» воқеаларини бир-бирига боғлаган «Тушда кечган умрлар» (1993) романи ёзилган.

Драматург сифатида «Тўйлар муборак», «Инсон садоқати», «Сиздан угина, биздан бугина», «Қатағон» песаларини яратган, улар Ўрта Осиё республикалари театрларида саҳналаштирилган; «Тўйлар муборак» песаси ва «Баҳор қайтмайди» қиссаси асосида филмлар суратга олинган. Эрнест Хемингуэй, Константин Симонов, Александр Куприн ва Олга Бергголс асарларини ўзбек тилига ўгирган. Қирқ йил давомида дафтарга ёзиб борган қисқа ҳикматли фикрлари 2001-йилда «Дафтар ҳошиясидаги битиклар» номи билан алоҳида китоб бўлиб чиққан.

1991-йил мартида унга «Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси» унвони берилган. Мустақиллик йилларида Олий Мажлиснинг биринчи ва иккинчи чақириқларида депутат бўлиб, 1995–2005-йилларда унинг Матбуот ва ахборот қўмитасига раислик қилган. «Меҳнат шуҳрати» (1997) ва «Буюк хизматлари учун» (2001) орденлари билан тақдирланган.

Ўткир Ҳошимов 2013-йил 24-майда Тошкентда 71 ёшида вафот этган. Президентнинг 2020-йил 2-декабрдаги қарори билан 2021-йилда адиб таваллудининг 80 йиллиги нишонланган: у яшаган Дўмбиробод маҳалласидаги уйга ёдгорлик тахтаси ўрнатиш, пойтахт кўчаларидан бирига унинг номини бериш ва танланган асарларини нашр этиш белгиланган, Ўзбекистон почтаси унга бағишланган марка чиқарган. 2026-йил 28-майда вафотидан сўнг «Эл-юрт ҳурмати» ордени билан мукофотланган.