Рихард Шредер

Рихард Рихардович Шредер 1867-йил 15-октябрда Москвада туғилган. Отаси Рихард Иванович Шредер машҳур боғбон, Петровский қишлоқ хўжалиги ва ўрмон хўжалиги академиясининг профессори эди. Рихард гимназияни тугатгач, 1887-йилда Москва университетининг физика-математика факултети табиий фанлар бўлимига кирди ва 1891-йилда биринчи даражали диплом олди; 1890-йилларнинг ўрталарида Петровский қишлоқ хўжалиги академиясини ҳам битирди.

1895–1900-йилларда у Д. И. Прянишников бошқарган хусусий деҳқончилик кафедрасида ассистент бўлиб ишлади ва қишлоқ хўжалиги энсиклопедияси учун мақолалар ёзди. 1900-йилда магистрлик имтиҳонларини топшириб, агрономия бўйича приват-доцент унвонини олди ва чет элга юборилди: Лейпсигда профессор Пфеффер қошида ўсимликлар физиологияси, Сюрихда профессор Шулзе қошида ўсимликларнинг физиологик кимёси билан шуғулланди.

1902-йил охирида Қишлоқ хўжалиги вазирлиги уни Тошкентдан ўн олти километр нарида, Аччи қишлоғида 1898-йилда очилган Туркистон қишлоқ хўжалиги тажриба станциясига мудир этиб тайинлади. У станцияни умрининг охиригача, 42 йил бошқарди. Шредер аввало ўзбек тилини ўрганди ва маҳаллий деҳқончилик усуллари билан танишди. Ғўза навларини синашдан бошлаган станция вақт ўтиб ғалла, боғдорчилик, узумчилик ва иқлим кузатувлари билан ҳам шуғуллана бошлади.

Шредер Ўрта Осиёда етиштириладиган маҳаллий буғдойнинг мингдан ортиқ намунасини йиғиб синаб кўрди ва суғориладиган кузги буғдойнинг ҳосилдор 584-сонли навини ишлаб чиқаришга жорий этди. 1920-йиллар бошида станцияда олинган материал асосида тезпишар 1306-сонли ғўза нави яратилди ва «Шредер» деб номланди: у пахтачиликни Ўзбекистоннинг шимолий ҳудудларига, Қирғизистон, Қозоғистон ва Закавказега ёйишга имкон берди. Станцияда олма, нок ва бошқа меваларнинг 200 дан ортиқ нави синалди, узум ўрганилди.

Олим маърифат ишига ҳам кўп эътибор берди: ўзбек тилидаги биринчи деҳқончилик журнали «Деҳқон»ни ташкил этди, «Туркестанское селское хозяйство» ва «Туркестанский земледелетс» журналларини таҳрир қилди, 250 га яқин асар, жумладан тўққизта китоб ва рисола эълон қилди. 1904–1918-йилларда Туркистон қишлоқ хўжалиги жамиятига раҳбарлик қилди, 1911-йилда АҚШда бўлди, 1912-йилда Калифорния боғдорчилиги ҳақида маъруза қилди. 1918-йилда Тошкентда халқ университетини ташкил этишда қатнашди, унинг қишлоқ хўжалиги факултетининг биринчи декани бўлди, 1921–1928-йилларда Ўрта Осиё давлат университетида хусусий деҳқончилик кафедрасини бошқарди.

1927-йилда (баъзи манбаларда — 1924-йилда) унга Ўзбекистон ССР Меҳнат Қаҳрамони унвони берилди; у Ўзбекистон ССР Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1928) ва СССР Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1939) билан, 1940-йилда эса Бутуниттифоқ қишлоқ хўжалиги кўргазмасининг катта олтин медали билан тақдирланди. 1935-йилда Бутуниттифоқ қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг академиги этиб сайланди, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори бўлди, 1943-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг академиги бўлди. 1938-йилда Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши депутатлигига сайланди.

Рихард Шредер 1944-йил 27-апрелда Тошкентда вафот этди ва Боткин қабристонига дафн этилди. Тажриба станциясига унинг номи ҳаётлигида, 1939-йилда, Ўрта Осиёдаги фаолиятининг 35 йиллиги муносабати билан берилган; 1947-йилда унинг асосида Шредер номидаги мева-резавор институт ташкил этилган. Институтда яратилган айрим узум ва олма навлари унинг номи билан аталади, 2003-йилда эса у вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланди.