Биография
Саъдуллахўжа Турсунхўжаев — Туркистондаги жадидчилик ҳаракати намояндаларидан бири, Туркистон, Бухоро ва Хоразм республикаларида юқори лавозимларни эгаллаган давлат ва жамоат арбоби. У 1891-йилда Тошкентда туғилган ва 1938-йилда қатл этилган; вафотидан кейин, 1957-йил 1-августда, оқланган.
Дастлаб 1898–1901-йилларда рус-тузем мактабида ўқиган. 1908–1917-йилларда «Тараққийпарвар» ташкилоти аъзоси сифатида жадидлар ҳаракатида фаол қатнашган ва Абдулла Авлоний, Мунавварқори, Низомиддин Хўжаев ҳамда бошқалар билан бирга ишлаган.
Туркистон АССРда фаолияти. 1917–1918-йилларда у Москвада Туркистон ўлкасининг Озиқ-овқат халқ комиссарлигини вакиллик қилди, 1918-йилда эса Эски шаҳар Совети (Тошкент) ижроия қўмитаси раисининг ўринбосари бўлди. Халқ комиссари сифатида аввал Соғлиқни сақлаш (1918–1919), кейин, 1919-йилда, Миллий ишлар ҳамда Ташқи ишлар вазифаларини бошқарган. 1921–1922-йилларда Марказий халқ хўжалиги Кенгаши раисининг ўринбосари бўлган.
Бухорода 1920–1921-йилларда Туркистон Компартияси МК котиби бўлиш билан бирга Бухоро Компартияси МК масъул котиби вазифасини бажарган. Худди шу йилларда «Миллий иттиҳод» Марказий қўмитаси аъзоси сифатида Бухоро Халқ Совет Республикасида кўп ташкилий иш қилган; 1921-йилда шу республиканинг савдо ва саноат халқ нозири бўлган. 1922–1923-йилларда Помир вилояти инқилобий қўмитасига раҳбарлик қилган.
Хоразм Халқ Совет Республикасида 1923–1924-йилларда ижтимоий таъминот, савдо ва саноат нозири лавозимида ишлаган. 1924-йилда у шу республикада Нозирлар Шуроси раисининг ўринбосари, Давлат режа комиссияси раиси ва Марказий Ижроия Қўмитаси раиси бўлган; 1924–1925-йилларда Хоразм вилояти инқилобий қўмитасини бошқарган.
Ўрта Осиёда миллий-ҳудудий чегараланишдан кейин 1925–1926-йилларда Ўзбекистон ССР бўйича СССР Меҳнат ва Мудофаа Кенгашининг вакили бўлиб ишлади. Сўнгра сув хўжалиги билан шуғулланди: 1927-йилда Ўрта Осиё сув хўжалиги қурилиши ташкилотига бошчилик қилди, 1928–1934-йилларда СССР Ер ишлари халқ комиссарлигининг Ўрта Осиёдаги вакили, 1935–1937-йилларда Қозоғистон ССРда сув хўжалиги бўйича Бош бошқармани бошқарди.
Подшо Россияси ва совет тузумига қарши сиёсий фаолияти сабабли бир неча бор ҳибсга олинган: 1911-йилда Қўқонда, 1922-йилда ва 1937-йил 27-апрелда Олмаотада. Тошкентда ўтган СССР Олий Суди Ҳарбий коллегияси мажлиси уни отувга ҳукм қилган ва ҳукм ўша куни ижро этилган; манбада вафот санаси сифатида 1938-йил 4-октабр кўрсатилган.
Карьера
- Тошкент Эски шаҳар ижроия қўмитасиРаиснинг ўринбосари · Тошкент · 1918–1918
- Бухоро Халқ Совет Республикаси Халқ Нозирлари КенгашиСавдо ва саноат халқ нозири · Бухоро · 1921–1921
- Хоразм Халқ Совет Республикаси ҳукуматиНозир; Нозирлар Шуроси раисининг ўринбосари; Марказий Ижроия Қўмитаси раиси · Хоразм · 1923–1925
Ҳаёт йўли
- 1891Туғилган
Тошкентда.
- 1898–1901Рус-тузем мактаби
Шу мактабда ўқиган.
- 1908–1917«Тараққийпарвар»
Жадидчилик ҳаракатида фаол қатнашган.
- 1917–1918Москвада вакил
Туркистон ўлкаси Озиқ-овқат халқ комиссарлигининг Москвадаги вакили.
- 1918–1919Туркистон АССР халқ комиссари
Соғлиқни сақлаш, сўнг Миллий ишлар ва Ташқи ишлар халқ комиссари.
- 1920–1921Компартия котиби
Туркистон Компартияси МК котиби ва Бухоро Компартияси МК масъул котиби.
- 1921БХСР нозири
Савдо ва саноат халқ нозири.
- 1922–1923Помир вилояти
Вилоят инқилобий қўмитаси раиси.
- 1923–1925Хоразм ХСР
Нозир, Нозирлар Шуроси раиси ўринбосари, МИҚ раиси, вилоят инқилобий қўмитаси раиси.
- 1925–1937Сув хўжалиги ва ер ишлари
СССР вакили, Ўрта Осиё сув хўжалиги қурилиши бошлиғи, Қозоғистон ССР Сув хўжалиги Бош бошқармаси бошлиғи.
- 1937Қамоққа олинган
27-апрел, Олмаота.
- 1938Ҳукм ва ўлим
СССР Олий Суди Ҳарбий коллегияси ҳукми билан отилган; сана манбада 4-октабр деб кўрсатилган.
- 1957Оқланган
1-август.