Биография
Мир Саййид Шариф Роқим Самарқандий — форс тилида ижод қилган ўрта осиёлик тарихчи ва шоир. «Самарқандий» нисбаси унинг Самарқанддан эканини билдиради. Яшаган йиллари номаълум: маълумотномалар унинг фаолиятини XVII–XVIII асрларга боғлайди, 1732-йилда кўчирилган асар қўлёзмаси эса китоб шу вақтга келиб яратилганини кўрсатади.
Муаллифнинг ҳаёти ҳақида жуда кам маълумот сақланган. У кўп мамлакатларда бўлгани ва бир неча тилни билгани айтилади. Шеърларини форс тилида Роқим тахаллуси билан ёзган; баъзи нашрларда исми Раҳим шаклида берилади, шу сабаб рус тилидаги адабиётда иккала ёзилиши учрайди.
Унинг номи билан боғланадиган асосий асар — «Тарихи Роқим» («Тарихи Роқимий» ва «Таворихи Мир Саййид Шариф Роқим» деб ҳам аталади). Бу изчил ҳикоя эмас, балки ҳукмдорлар, вазирлар, олимлар, шоирлар ва сўфийлар ҳақидаги қисқа маълумотларнинг хронологик тўплами. Кўпчилигининг вафоти хронограмма — ҳарфлари абжад ҳисобида санани берадиган шеърий мисра билан белгиланган.
Тўплам тахминан XIV аср ўртасидан XVII аср ўртасигача Марказий Осиё, Эрон ва Ҳиндистондаги воқеаларни қамраб олади. У машҳур шахсларнинг туғилган ва вафот этган саналари, жанглар ва бошқа воқеалар бўйича маълумотнома сифатида қадрланади, шунинг учун Марказий Осиё ва Қозоғистон тарихини ўрганувчилар ундан фойдаланади. Бизгача етиб келган матннинг муаллифлиги муҳокама қилинади: у Мир Саййид Шариф номи билан боғланади, шарқшунос А. А. Семёновнинг фикрича, кўпчилик нусхаларда учрайдиган кейинги қисқартирма ҳам унга тегишли.
Асарнинг қўлёзмалари дунёнинг бир қанча тўпламларида сақланади; уларнинг бири, ҳозир Эдинбург университетида, 1732-йилда Шоҳжаҳонободда (Деҳли) кўчирилган. Теҳронда асар М. Сутуда таҳририда нашр этилган.
Асарлар
- «Тарихи Роқим»Тарихий хроника
XIV–XVII аср ҳукмдорлари, вазирлари, олимлари, шоирлари ва сўфийлари ҳақидаги қисқа маълумотларнинг шеърий хронограммали хронологик тўплами; «Тарихи Роқимий» деб ҳам аталади.
Мерос
«Тарихи Роқим» Марказий Осиё, Эрон ва Ҳиндистондаги ҳукмдорлар, олимлар ва шоирларнинг туғилган ва вафот этган саналари, шунингдек, XIV–XVII асрлардаги жанглар ва бошқа воқеалар бўйича маълумотнома бўлиб қолмоқда. Марказий Осиё ва Қозоғистон тарихчилари хронологияни аниқлашда унга мурожаат қилади.
Давр: XVII–XVIII асрлар, Мовароуннаҳр- Шоҳжаҳонободда (Деҳли) «Тарихи Роқим»нинг ҳозир Эдинбург университетида сақланаётган нусхаси кўчирилган (1732)