Собир Юнусов
Ўзбек кимёгари, академик, алкалоидлар кимёси бўйича мутахассис; Ўзбекистон ССР ФА Ўсимлик моддалари кимёси институтининг асосчиси, Социалистик Меҳнат Қаҳрамони.
Биография
Собир Юнусович Юнусов 1909-йил 18-мартда Тошкентда туғилган. 1935-йилда Ўрта Осиё давлат университетини (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) тугатган. 1930-йилларнинг ўрталаридан 1941-йилгача Бутуниттифоқ кимё-фарматсевтика институтида ишлаган, сўнг Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Кимё институтида; 1950–1952-йилларда шу институт директори бўлган.
1952-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг академиги, 1952–1962-йилларда унинг витсе-президенти бўлган; 1958-йилда СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланган. Кимё фанлари доктори. 1956-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институтини ташкил этган ва уни бошқарган. Немис Леополдина академиясининг аъзоси бўлган.
Илмий фаолияти асосан алкалоидлар кимёсига бағишланган: Марказий Осиё ўсимликларидаги алкалоидларни излаш, ажратиб олиш ва тузилишини аниқлаш бўйича илмий мактаб яратган; манбаларга кўра, унинг раҳбарлигида юзлаб алкалоидлар ажратиб олинган. Шогирдлари орасида Н. К. Абубакиров, Х. А. Абдуазимов, Ф. Ю. Юлдашев, С. Т. Акрамов бор. Ўғли Марат Юнусов ҳам кимёгар ва Россия Фанлар академияси академиги.
1971-йилда алкалоидлар кимёсидаги тадқиқотлари учун Д. И. Менделеев олтин медали билан мукофотланган. 1969-йилда Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони ва Ленин ордени, 1967-йилда Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти берилган; шунингдек Октябр инқилоби, Меҳнат Қизил Байроқ, Халқлар дўстлиги, «Ҳурмат белгиси» орденлари ва медаллар билан тақдирланган. 1995-йил 29-ноябрда Тошкентда вафот этган; вафотидан кейин 2002-йилда «Буюк хизматлари учун» ордени ва 2007-йилда фан ва техника соҳасидаги Ўзбекистон Республикаси Давлат мукофоти берилган. Институт ҳозир унинг номи билан аталади.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1935
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиАкадемик; витсе-президент (1952–1962) · Тошкент · 1952–1995
- СССР Фанлар академиясиМухбир аъзо · 1958–1995
- Ўзбекистон ССР ФА Ўсимлик моддалари кимёси институтиАсосчи ва директор · 1956–…
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2002, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1967 · Ўзбекистон ССР
Социалистик Меҳнат Қаҳрамони1969 · СССР
Ленин ордени1969 · СССР
Октябрь инқилоби ордени1979 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1965 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1975 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1950 · СССР
«Меҳнатдаги жасорати учун» медали1954 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1909Тошкентда туғилган
18-март.
- 1935Университетни тугатди
Ўрта Осиё давлат университети.
- 1941Кимё-фарматсевтика институти
1930-йилларнинг ўрталаридан 1941-йилгача Бутуниттифоқ кимё-фарматсевтика институтида.
- 1943Кимё институти
Ўзбекистон ССР ФА Кимё институти; 1950–1952-йилларда директор.
- 1952Академик
Ўзбекистон ССР ФА академиги; 1962-йилгача витсе-президент.
- 1956Ўсимлик моддалари кимёси институти
Асосчиси ва раҳбари.
- 1958СССР ФА мухбир аъзоси
Мухбир аъзо, 20-июндан.
- 1969Социалистик Меҳнат Қаҳрамони
13-март; Ленин ордени.
- 1971Менделеев медали
Алкалоидлар кимёси бўйича тадқиқотлари учун.
- 1995Вафоти
29-ноябрда Тошкентда.