Сотти Ҳусайн

Сотти Ҳусайн (асл исми Сотти Ҳусаинов) 1906-йилда Қўқонда туғилган. Болалигида янги усулдаги мактабда ўқиган, сўнг шаҳар мактаб-интернатига танлаб олинган. 1921–1922-йилларда «Дуохон» ва «Жоҳиллик балоси» номли илк песаларини ёзган; улар Қўқон маданият клуби саҳнасида қўйилган.

1922-йилда Тошкентга келиб, Ўрта Осиё Коммунистик университетида ўқиган. 1927–1928-йилларда «Ёш ленинчи» газетасида муҳаррир бўлган ва таҳририят қошида ёш адабиётчилар тўгарагини тузган. Кейинчалик Москвада Кечки адабиёт институтида таҳсил олган (1934–1935), СССР халқлари музейида маърузачи бўлиб ишлаган, «СССР ҳукумати қонунлари мажмуаси» журналининг ўзбекча нашрини таҳрир қилган (1934–1937).

Тошкентга қайтгач, Ёзувчилар уюшмаси раисининг ўринбосари (1937–1938), Тил ва адабиёт институти директори (1938–1940), сўнгра Ўзбекистон КП(б) Марказий Комитетида бўлим мудири (1941–1942) лавозимларида ишлаган. Алишер Навоий таваллудининг 500 йиллигини нишонлашга тайёргарлик комиссиясига ҳам бошчилик қилгани айтилади.

Ҳусайн матбуот, театр, мусиқа, адабиёт ва таржима масалаларига бағишланган кўплаб мақолалар ёзган, «Лойқалар» («Ғалаба») песаси 1930-йилда Ўзбек давлат драма театрида саҳналаштирилган. 1920-йиллар охирида «Ижодий йўлимиз» мақоласида мумтоз меросни рад этувчи қарашларга қарши чиқиб, уни танқидий ўрганиш зарурлигини таъкидлаган. Абдулла Қодирийнинг «Ўткан кунлар» романи ҳақида 1929–1930-йилларда ёзган кенг таҳлили ўзбек адабий танқидчилигида муҳим ўрин тутади: унда ғоявий камчиликларини қайд этса-да, асарни юксак бадиий маҳорат билан ёзилган, ўзбек адабиётидаги илк тарихий роман сифатида баҳолаган. Ҳамза Ҳакимзода меросини ўрганишни бошлаб, 1941-йилда «Ҳамза Ҳакимзода ҳаёти ва фаолияти» монографиясини нашр эттирган.

Сотти Ҳусайн 1942-йил 9-майда Тошкентда вафот этган. У 1940-йиллар бошидаги қатағон қурбонларидан бири бўлган ва 1956-йилда бошқа зиёлилар қатори оқланган. Танланган асарлари 1974-йилда алоҳида тўплам бўлиб чоп этилган.