Сулаймон Юдаков
Қўқонда туғилган бастакор, Ўзбекистон ССР халқ артисти; «Майсаранинг иши» комик операси ва «Насриддин ёшлиги» балетининг муаллифи.
- Фаолият:
- Композитор
- Ҳақиқий исми:
- Сулаймон Александрович Юдаков
- Ҳаёт йиллари:
- 1916 — 1990
- Туғилган жой:
- Қўқон, Фарғона
Биография
Сулаймон Юдаков XX аср ўзбек мусиқасининг йирик бастакорларидан бири бўлиб, бир қатор жанрларда биринчилардан эди. У Бухоро яҳудийлари оиласида 1916-йилда Қўқонда туғилган.
12 ёшида етим бўлиб қолгач, Қўқон болалар уйида тарбияланди. Шу ерда нота саводи ва балалайка, мандолина, гитара ҳамда пуфлама чолғуларни ўрганди; биринчи устози Михаил Найгоф эди. 1932-йилда Москва консерваториясининг мусиқа ходимлари факултетига ўқишга кирди, флейта синфида таҳсил олди, 1939-йилда эса Рейнголд Глиэр шогирдига айланди. Уруш бошланиши билан 1941-йилда ўқиши тўхтаб, Тошкентга қайтди.
1943–1944-йилларда Тожикистон филармониясида бадиий раҳбар бўлиб ишлади ва 1944-йилда Тожикистон ССР мадҳиясининг куйини яратди; бу куй ҳозирги Тожикистон мадҳиясига асос бўлган. 1945-йилда «Фарзанд» мусиқали драмасини ёзди, сўнг симфоник, камер ва вокал асарлар, шунингдек кино мусиқалари яратди. «Мирзачўл» вокал-симфоник сюитаси учун 1951-йилда Сталин мукофотига сазовор бўлди.
1958-йилда ёзилган «Майсаранинг иши» биринчи ўзбек комик операси ҳисобланади: 1959-йилда Навоий театрида саҳналаштирилган, тўққиз тилга таржима қилинган, Москва (1960) ва Лодз (1975) каби шаҳарларда қўйилган. 1967-йилда «Насриддин ёшлиги» — биринчи ўзбек комик балетини яратди.
Юдаков 1976-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти унвонини, 1977-йилда Ҳамза номидаги давлат мукофотини олди. У 1990-йил 5-ноябрда Тошкентда вафот этган ва шаҳарнинг Бухоро яҳудийлари қабристонига дафн этилган. 2008-йил декабрида Тошкентда бастакорлар уйида унинг уй-музейи очилган.
Таълим
- П. И. Чайковский номидаги Москва давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1932
Мукофотлар
Ўзбекистон ССР халқ артисти1976 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1977 · Ўзбекистон ССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1951 · СССР
Сталин мукофоти1951 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1932Москва консерваторияси
Мусиқа ходимлари факултетида флейта синфида ўқишни бошлаган.
- 1939Глиэр шогирди
Рейнголд Глиэр синфида композиция ўрганган.
- 1943–1944Тожикистон филармонияси
Бадиий раҳбар.
- 1944Тожикистон мадҳияси
Тожикистон ССР мадҳиясининг куйини яратган.
- 1951Сталин мукофоти
«Мирзачўл» сюитаси учун.
- 1959«Майсаранинг иши»
Комик опера Навоий театрида саҳналаштирилган.
- 1976Халқ артисти
Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони берилган.
- 1977Ҳамза мукофоти
Ҳамза номидаги давлат мукофоти лауреати.
Асарлар
- «Фарзанд» (1945)Мусиқали драма
- «Мирзачўл» (1950)Вокал-симфоник сюита
- «Майсаранинг иши» (1958)Комик опера
- «Насриддин ёшлиги» (1967)Комик балет
- «Шарқ шеъри»Скрипка ва фортепиано учун
- «Жонли аланга»Балет
- «Менинг Ватаним»Кантата