Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Тўлепберген Қайипбергенов
Тузатиш таклиф қилиш

Тўлепберген Қайипбергенов

Қорақалпоқ ёзувчиси, «Қорақалпоқ қизи» романи ва «Қорақалпоқ достони» трилогияси муаллифи, Қорақалпоғистон Ёзувчилар уюшмасининг кўп йиллик раиси, Ўзбекистон Қаҳрамони.

Фаолият:
Ёзувчи, Носир
Туғилган:
7 май 1929(81 ёш) ♉ — 14 сентабр 2010
Туғилган жой:
Кегейли тумани, Қорақалпоғистон
  • Ўзбекистон Қаҳрамони
  • Ўзбекистон халқ ёзувчиси
  • "Эл-юрт ҳурмати" ордени
  • «Дўстлик» ордени
  • «Шуҳрат» медали
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • «Ҳурмат белгиси» ордени
  • СССР Давлат мукофоти

Биография

Тўлепберген Қайипбергенов 1929-йил 7-майда Қорақалпоғистоннинг Кегейли туманидаги Шортанбай овулида деҳқон оиласида туғилган. 1947-йилда Хўжайли педагогика билим юртини тамомлаб, ўз овулида ўқитувчилик қилган; Кейин Қорақалпоқ давлат педагогика институтида рус тили ва адабиёти йўналишида ўқиб, 1955-йилда диплом олган.

Институтдан сўнг «Амударё» адабий журналида ва Қорақалпоқ радиосида ишлаган, сўнг Ёзувчилар жамиятининг масъул котиби, радио раисининг ўринбосари, «Жас Ленинши» газетаси муҳаррири ва Қорақалпоқ давлат нашриёти директори бўлган. 1967-йилдан 1980-йилгача Қорақалпоғистон МССР Вазирлар Совети ҳузуридаги матбуот, полиграфия ва китоб савдоси давлат қўмитаси раҳбариятида хизмат қилган.

Адабиётга шеър билан кирган: биринчи шеъри «Тилегим» 1951-йилда «Жас Ленинши» газетасида босилган, 1956-йилда эса дастлабки қиссаси «Секретар» чиққан. Шундан кейин асосан насрда ёзган: «Раҳмат, муаллим», «Совуқ томчи», «Уйқусиз тунлар» қиссалари ва икки китобдан иборат «Қорақалпоқ қизи» романи (1963–1965) ўқувчилар эътиборини тортган. Охирги роман асосида «Ўзбекфилм» студияси 1981-йилда «Непокорная» филмини суратга олган. Ёзувчи 1967-йилда Бердақ номидаги Қорақалпоғистон Давлат мукофотига, 1971-йилда «Раҳмат, муаллим» қиссаси учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлган.

Қорақалпоқ халқининг XVII–XVIII асрлардаги тарихи ҳақидаги «Қорақалпоқ достони» трилогияси («Маманбий афсонаси», «Бахтсизлар», «Гумроҳлар») учун 1986-йилда СССР Давлат мукофотини олган. Кейинги асарларида Орол фожиаси, экологик аҳвол ва туркий халқлар қардошлиги мавзулари етакчи бўлган; «Қорақалпоқнома» романи-эссеси учун 1995-йилда Маҳмуд Қашғарий номидаги халқаро мукофот, «У дунёга бобомга хатлар» китоби учун 2004-йилда Михаил Шолохов номидаги халқаро мукофот берилган. Китоблари жами юзга яқин номда қорақалпоқ, ўзбек, рус, турк ва бошқа тилларда чоп этилган.

1980-йилда Қорақалпоғистон Ёзувчилар уюшмаси раиси этиб сайланиб, умрининг охиригача шу лавозимда ишлаган; шу йили Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раисининг ўринбосари ҳам бўлган. 1987-йилдан Қорақалпоғистон Олий Кенгаши раисининг ўринбосари, 1989–1991-йилларда СССР халқ депутати, 1995-йилдан Марказий Осиё халқлари маданияти ассамблеяси жамғармаси бошқаруви раиси бўлган; Жўқорғи Кенгес ва Нукус шаҳар Кенгаши депутати этиб бир неча бор сайланган.

1974-йилда унга Қорақалпоғистон МССР халқ ёзувчиси, 1993-йилда Ўзбекистон халқ ёзувчиси унвони берилган, 2003-йилда Ўзбекистон Қаҳрамони номини олган; «Ҳурмат белгиси», «Дўстлик» ва «Эл-юрт ҳурмати» орденлари ҳамда «Шуҳрат» медали билан тақдирланган. Набережне Челни (Россия) ва Қизилўрда (Қозоғистон) шаҳарларининг фахрий фуқароси бўлган. 2010-йил 14-сентябрда вафот этган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1947–1950
    Хўжайли билим юрти ва овулда ўқитувчилик

    Хўжайли педагогика билим юртини битириб, ўз овулидаги мактабда дарс берган.

  2. 1955–1957
    «Амударё» журнали ва Қорақалпоқ радиоси

    Педагогика институтини битиргач, адабий журналда ва радио муҳарририятида ишлаган.

  3. 1956
    Биринчи қисса «Секретар»

    1951-йилда шеър билан бошлаган ижодкор насрга ўтган.

  4. 1957–1962
    Ёзувчилар жамияти, радио, газета, нашриёт

    Масъул котиб, радио раиси ўринбосари, «Жас Ленинши» муҳаррири ва Қорақалпоқ давлат нашриёти директори бўлган.

  5. 1963–1965
    «Қорақалпоқ қизи» романи

    Икки китобдан иборат роман қорақалпоқ аёлининг XX асрдаги тақдирига бағишланган.

  6. 1967–1980
    Матбуот қўмитасида раҳбарлик

    Қорақалпоғистон МССР Вазирлар Совети ҳузуридаги матбуот, полиграфия ва китоб савдоси давлат қўмитасида ишлаган.

  7. 1980
    Ёзувчилар уюшмаси раиси

    Алтернатив сайловда Иброҳим Юсупов ўрнига раиси этиб сайланган ва умрининг охиригача раҳбарлик қилган.

  8. 1986
    СССР Давлат мукофоти

    «Қорақалпоқ достони» трилогияси учун берилган.

  9. 1989–1991
    СССР халқ депутати

    СССР Олий Кенгаши Миллатлар кенгашининг аъзоси бўлган.

  10. 1993
    Ўзбекистон халқ ёзувчиси

    Республика унвони берилган (1974-йилда Қорақалпоғистон МССР халқ ёзувчиси бўлган).

  11. 2003
    Ўзбекистон Қаҳрамони

    Ўзбекистон Республикасининг олий унвони берилган.

  12. 2010
    Вафоти

    2010-йил 14-сентябрда вафот этган.

Китоблар

  • «Секретар»
    1956 · Қисса

    Ёзувчининг насрдаги биринчи қиссаси.

  • «Раҳмат, муаллим»
    1958 · Қисса

    1971-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлган.

  • «Совуқ томчи»
    1964 · Қисса

    1960-йиллар ўрталаридаги қиссаларидан бири.

  • «Уйқусиз тунлар»
    1965 · Қисса

    1960-йиллар ўрталаридаги қиссаларидан бири.

  • «Қорақалпоқ қизи»
    1963 · Роман

    Икки китобдан иборат роман (1963–1965); 1967-йилда Бердақ номидаги Давлат мукофоти берилган, 1981-йилда филм суратга олинган.

  • «Маманбий афсонаси»
    · Роман

    «Қорақалпоқ достони» трилогиясининг биринчи китоби.

  • «Бахтсизлар»
    · Роман

    Трилогиянинг иккинчи китоби.

  • «Гумроҳлар»
    · Роман

    Трилогиянинг учинчи китоби; бутун трилогия 1986-йилда СССР Давлат мукофотига сазовор бўлган.

  • «Қорақалпоқнома»
    1978 · Роман-эсса

    1995-йилда Маҳмуд Қашғарий номидаги халқаро мукофот билан тақдирланган.

  • «У дунёга бобомга хатлар»
    · Роман-эсса

    2004-йилда Михаил Шолохов номидаги халқаро мукофот берилган; Орол фожиаси ва экология мавзуси.

  • «Қорақалпоқман — таваккалчиман»
    2003 · Асар

    Кейинги йиллардаги китобларидан бири.

  • «Бердақ» («Саҳро булбули»)
    · Драма

    Бердақ ҳақидаги драматик асар; ўзбек, қозоқ, рус ва қорақалпоқ тилларида саҳналаштирилган.

Тўлепберген Қайипбергенов (1929–2010) — Ёзувчи | Shaxs.uz