Биография
Виктор Сарианиди — Марказий Осиё бронза даврини ўрганган археолог. Исми Марғиёна (Маргуш) мамлакатини топгани ва Афғонистондаги Тилля-тепа дафнларини очгани билан машҳур. У 1929-йил 23-сентабрда Тошкентда понт юнонлари оиласида туғилган, 2013-йил декабрда Москвада вафот этган.
Оиласи Қримдаги Ялтадан Тошкентга кўчиб келган эди. У Тошкентда ўқиб, Ўрта Осиё давлат университетини 1952-йилда тамомлаган; устози профессор М. Э. Массон бўлган. Дастлабки дала ишларида талаба бўлиб, 1949-йилда Туркманистонда қатнашган.
1959–2003-йилларда СССР (кейинчалик Россия) Фанлар академиясининг Археология институтида ишлаган. 1969–1979-йилларда Совет–Афғон археологик экспедициясининг раҳбарларидан бири бўлган. 1975-йилда «Бронза ва илк темир даврида Афғонистон» мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган; у кейин «Афғонистоннинг қадимги деҳқонлари» номи билан китоб бўлиб чиққан.
1978-йилда Шимолий Афғонистондаги Тилля-тепада милоддан аввалги I асрга оид шоҳона дафнларни очди; улардан чиққан тахминан 20 000 та олтин буюм «Бақтрия олтини» номини олди. 1974-йилдан Туркманистоннинг Мурғоб дарёси қадимий делтасида қазишмалар олиб борди ва Гўнур-депа — Маргуш маданиятининг ибодат шаҳри, сулола қабрлари, олов ибодатхоналари — ни очди. Ушбу маданиятни Бақтрия–Марғиёна археологик мажмуаси (BMAC) деб атайдилар.
Унинг фикрича, зардуштийликка асос бўлган маросимлар айнан Марғиёнада шаклланган; бу қараш олимлар ўртасида баҳсли бўлиб қолган. Сарианиди 30 дан ортиқ китоб ва 300 га яқин илмий мақола муаллифи, Италиянинг Lincei академияси (Accademia деи Lincei)нинг хорижий аъзоси, Греция антропология жамиятининг аъзоси, Туркманистон Фанлар академиясининг фахрий академиги бўлган.
Таълим
Ҳаёт йўли
- 1949Туркманистондаги экспедиция
Талаба сифатида дастлабки дала ишларида қатнашган.
- 1952Ўрта Осиё давлат университети
Тошкентда университетни тамомлаган.
- 1959–2003Археология институти
СССР (кейин Россия) Фанлар академияси институтида ишлаган.
- 1969–1979Совет–Афғон экспедицияси
Экспедиция раҳбарларидан бири.
- 1974Гўнур-депа
Марғиёна делтасида қазишмаларни бошлаган.
- 1975Докторлик диссертацияси
«Бронза ва илк темир даврида Афғонистон».
- 1978Тилля-тепа
Шоҳона дафнларни ва «Бақтрия олтини»ни топган.
- 2013Вафоти
Декабрда Москвада вафот этган.
Асарлар
- «Афғонистон: номсиз подшоҳлар хазинаси» (1983)Китоб
- «Асрлар тумани ичра Бақтрия» (1984)Китоб
- «Маргуш мамлакати қадимиятлари» (1990)Китоб
- «Маргуш мамлакатини излаб» (1993)Китоб
- «Гўнур-депа: шоҳлар ва худолар шаҳри» (2005)Китоб
- «Зардўштдан анча илгари» (2010)Китоб